Boek 8 Artikel 624 (8:624 BW)

Laden en lossen zijn de gevaarlijkste momenten in het vervoer van gevaarlijke stoffen, en het zijn ook de momenten waarop het schip het minst in de hand heeft wat er gebeurt. Vaak voert een terminal, een afzender of een ontvanger die werkzaamheden uit onder eigen verantwoordelijkheid. Dit artikel laat de aansprakelijkheid dan meebewegen met wie feitelijk de leiding had.

Uitsluitende verantwoordelijkheid van een ander

Bewijst de reder dat de stof binnen de periode waarover de regeling loopt is geladen of gelost onder de uitsluitende verantwoordelijkheid van een met naam genoemde ander, bijvoorbeeld de afzender of de ontvanger, dan is hij niet aansprakelijk voor schade door een gebeurtenis tijdens dat laden of lossen. Die ander is het dan wel, en op dezelfde voet als de reder zou zijn geweest.

Twee eisen springen eruit. De reder draagt de bewijslast, en hij moet de ander bij naam noemen. Een algemene verwijzing naar de terminal volstaat niet; er moet een aanwijsbare partij zijn die de verantwoordelijkheid droeg.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid

Werd er geladen of gelost onder gezamenlijke verantwoordelijkheid van de reder en een met naam genoemde ander, dan zijn beiden hoofdelijk aansprakelijk. De benadeelde kan dus ieder van hen voor het geheel aanspreken. In hun onderlinge verhouding geldt echter dat de reder alleen hoeft bij te dragen als hemzelf of zijn ondergeschikten, vertegenwoordigers of lasthebbers schuld treft. Wie feitelijk de operatie leidde, draagt dus uiteindelijk de last.

Wordt geladen of gelost door iemand in opdracht of ten behoeve van de vervoerder, de afzender of de ontvanger, dan is niet die uitvoerder aansprakelijk maar de partij voor wie hij werkte. Ook hier wordt de aansprakelijkheid dus naar boven in de keten gekanaliseerd.

De positie van de aansprakelijke ander

Wie langs deze weg in de plaats van de reder aansprakelijk wordt, krijgt niet alle voordelen van de reder mee. Hij kan zich niet beroepen op de bepaling die andere grondslagen uitsluit, en evenmin op de vrijstelling voor de loods en andere niet-bemanningsleden. Wel gelden voor hem de regeling over beperking van aansprakelijkheid en de bijbehorende procedure uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Bij hoofdelijke aansprakelijkheid werkt de beperking voor beide aansprakelijken samen, en telt een fonds dat door één van hen wordt gevormd als door beiden gevormd.

Ten slotte geldt de hele regeling niet wanneer er is geladen of gelost onder verantwoordelijkheid van personen die de wet juist beschermt, zoals hulpverleners en degenen die preventieve maatregelen nemen.

• Leg in het terminalcontract vast wie de verantwoordelijkheid voor de operatie draagt.
• Noteer per verrichting wie de leiding voerde; de reder moet dat later bewijzen.

- Eén beperkingsfonds volstaat bij hoofdelijke aansprakelijkheid voor dezelfde gebeurtenis.

In de praktijk

Bij het lossen van een chemicaliëntanker knapt een slang van de terminal en stroomt een gevaarlijke stof in het havenbekken. Kan de reder aantonen dat de losoperatie volledig onder regie van de met naam genoemde terminal viel, dan verschuift de aansprakelijkheid naar die terminal. Werd er samen gewerkt, met de bemanning aan de kleppen en de terminal aan de pompen, dan zijn beiden hoofdelijk aansprakelijk tegenover de gedupeerden, terwijl de rekening onderling bij de terminal blijft liggen als de reder geen verwijt treft. Duidelijke afspraken over verantwoordelijkheidsgrenzen zijn daarom meer waard dan welke aansprakelijkheidsclausule ook.