Boek 8 Artikel 921 (8:921 BW)

Het cognossement bij goederenvervoer over de binnenwateren is niet alleen een recht op aflevering, maar ook een verklaring over wat de vervoerder heeft ontvangen. Artikel 8:921 BW bepaalt hoeveel die verklaring waard is: tegenover de eigen contractspartij, tegenover een latere houder, en wanneer de vervoerder er een voorbehoud bij heeft gemaakt.

Bewijs met en zonder tegenbewijs

Uitgangspunt is dat het document bewijst dat de vervoerder de zaken heeft ontvangen: naar aard zoals zij er in algemene termen in zijn omschreven en verder naar aantal, gewicht of maat zoals vermeld. Dat bewijs is in beginsel weerlegbaar. Maar zodra het cognossement is overgedragen aan een derde te goeder trouw, is tegenbewijs uitgesloten. De vervoerder zit dan vast aan zijn eigen tekst.

Dat verschil is de kern van de verhandelbaarheid. Wie een document koopt of als zekerheid aanneemt, moet erop kunnen vertrouwen dat de beschrijving klopt. Zou de vervoerder tegenover elke houder alsnog kunnen betogen dat er minder aan boord ging, dan was het stuk in de handel weinig waard.

De onbekendheidsclausule

Daar staat een veelgebruikt tegenwicht tegenover. Neemt de vervoerder een clausule op dat aard, aantal, maat of gewicht hem onbekend zijn, of iets van gelijke strekking, dan binden de vermeldingen over de lading hem niet. Die ontsnapping is niet absoluut: zij vervalt als wordt bewezen dat hij die gegevens kende of had behoren te kennen. Een schipper die zelf toeziet op de weging kan zich dus niet achter een standaardstempel verschuilen.

De uiterlijk zichtbare staat

Het derde lid werkt de andere kant op. Zegt het cognossement niets over de uiterlijk zichtbare staat of gesteldheid van een zaak, dan levert dat het vermoeden op dat de vervoerder haar voor zover van buiten zichtbaar in goede staat heeft ontvangen. Dat vermoeden is weerlegbaar, en wel ook tegenover een derde. Wie beschadigde of natte colli aanneemt, doet er dus goed aan dat meteen op het document aan te tekenen.

• geen opmerking betekent: schoon ontvangen, tenzij het tegendeel blijkt
• een aantekening van de vervoerder wordt niet erkend doordat de afzender tekent

- de onbekendheidsclausule raakt de ladinggegevens, niet de zichtbare staat

In de praktijk

Een schipper laadt zakgoed dat hij niet kan natellen en zet daarom een onbekendheidsclausule op het cognossement. Komt er bij lossing te weinig aan, dan kan de ontvanger zich niet zonder meer op het genoemde aantal beroepen; hij zal moeten aantonen dat de schipper het werkelijke aantal kende of had moeten kennen. Ziet de schipper echter dat een deel van de zakken gescheurd is, dan moet hij dat noteren. Doet hij dat niet, dan begint hij een claim met het vermoeden tegen zich.