Boek 8 Artikel 919 (8:919 BW)

Bij goederenvervoer over de binnenwateren bepaalt de manier waarop de geadresseerde in het cognossement is aangeduid hoe het document kan circuleren en wie straks aflevering kan vragen. Artikel 8:919 BW legt die keuze bij de afzender en geeft hem drie vormen. Daarnaast regelt het een praktisch punt: aan wie de vervoerder moet melden dat hij klaar is om te lossen.

Drie vormen, drie manieren van overdragen

De eerste vorm is het cognossement op naam: de geadresseerde staat er met naam of een andere aanduiding in. De tweede is het cognossement aan order, waarbij het recht op aflevering toekomt aan degene aan wiens order het is gesteld en aan wie het vervolgens door endossement kan worden doorgegeven. De derde is het cognossement aan toonder, dat wordt overgedragen door het document zelf te overhandigen.

• op naam: nauwkeurig, maar minder geschikt voor doorverkoop onderweg
• aan order: de handelsvorm bij uitstek, overdraagbaar met een handtekening op het stuk

- aan toonder: het meest vlot overdraagbaar, maar ook het kwetsbaarst bij verlies of diefstal

De korte formule aan order

Het tweede lid ruimt een klassiek misverstand op. Staan alleen de woorden aan order op het document, zonder dat erbij staat wiens order bedoeld is, dan wordt de order van de afzender geacht te zijn aangegeven. Zo hoeft niemand te raden en kan de keten van endossementen bij de afzender beginnen.

Bericht van losgereedheid

De tweede zin van het eerste lid dient een heel ander doel. De vervoerder kan verlangen dat in het cognossement wordt vermeld aan wie hij kan laten weten dat hij gereed is te lossen. Dat is niet toevallig: bij een verhandelbaar document weet de schipper bij aankomst vaak niet wie de lading inmiddels toekomt. Zonder aanspreekpunt kan hij zijn melding nergens kwijt, en juist die melding is bepalend voor het op gang komen van de lostijd.

Voor de afzender is dit dus geen loze administratieve regel. Wie hier een verouderd adres of een partij noemt die de lading niet meer volgt, riskeert dat het schip wacht zonder dat iemand actie onderneemt.

In de praktijk

Een handelaar die een partij bulk over de Rijn laat varen en die onderweg wil kunnen doorverkopen, kiest voor een cognossement aan order en laat daarnaast een vast contactadres opnemen voor het bericht van losgereedheid, bijvoorbeeld zijn agent in de loshaven. Zo blijft het document verhandelbaar terwijl de schipper altijd iemand kan bereiken. Wie voor toonder kiest, moet zich realiseren dat het papier zelf de sleutel tot de lading is en dat verlies ervan een reëel probleem oplevert.