Boek 8 Artikel 557 (8:557 BW)

Niet iedere hulp is welkom. Een kapitein kan goede redenen hebben om een aanbiedende sleepboot af te wijzen: hij heeft zijn eigen berger al gecontracteerd, hij vertrouwt het aangeboden materieel niet, of hij vreest dat ingrijpen de situatie juist verergert. Dit artikel geeft hem daarvoor een middel. Hulp mag niet worden verleend tegen een uitdrukkelijk en redelijk verbod in.

Wie mag verbieden

De wet onderscheidt naar het object. Gaat het om een schip in gevaar, om zaken die zich aan boord bevinden of om driftige, aangespoelde of gezonken zaken die van een schip afkomstig zijn, dan komt het verbod toe aan de reder of de kapitein. Gaat het om andere zaken in gevaar, dan is degene die rechthebbende op die zaak is aan zet. De rollen zijn dus niet inwisselbaar: een ladingbelanghebbende kan niet zomaar de hulp aan het schip verbieden, en de reder niet de hulp aan een zaak die hem niet aangaat.

Uitdrukkelijk en redelijk

Twee eisen staan naast elkaar. Het verbod moet uitdrukkelijk zijn: zwijgen, aarzelen of een halfslachtig gebaar volstaat niet. En het moet redelijk zijn. Een verbod van een kapitein die het gevaar duidelijk onderschat terwijl zijn schip op een druk bevaren route dwarsligt, voldoet daar niet aan. De hulpverlener die zo'n onredelijk verbod naast zich neerlegt, verliest zijn aanspraak niet.

Geen vast moment

Het tweede lid bepaalt dat een verbod 'steeds' kan worden uitgevaardigd. De wet koppelt de bevoegdheid dus niet aan een bepaalde fase van de operatie en stelt er geen vormvoorschrift of procedure aan. Voor de werking van het verbod blijven wel de eisen van het eerste lid gelden: ook een verbod dat op enig moment wordt gegeven, moet uitdrukkelijk en redelijk zijn.

• Leg een verbod vast in het scheepsjournaal en in het marifoonverkeer, met tijdstip en formulering.
• Wie hulp aanbiedt en een verbod krijgt, doet er goed aan zijn eigen beoordeling van het gevaar te noteren.

- Het verbod raakt de aanspraak op hulploon; het ontslaat niemand van publiekrechtelijke plichten of van de plicht mensen te redden.

In de praktijk

Bij een aanvaring op de Noordzee zijn vaak binnen een uur meerdere bergers ter plaatse. De kapitein die met een van hen een overeenkomst sluit, zal de anderen willen weren, al was het maar omdat te veel sleepdraden een schip in gevaar brengen. Een duidelijk uitgesproken en gemotiveerd verbod is dan het aangewezen middel; wie een uitdrukkelijk en redelijk verbod negeert, loopt het risico dat zijn inspanning onbetaald blijft. Of een verbod redelijk is, hangt af van de omstandigheden, zoals de toestand van het schip en de beschikbare alternatieven. De beoordeling gebeurt naar het moment waarop het verbod werd gegeven, met de kennis die er toen was.