Boek 8 Artikel 260 (8:260 BW)

De kapitein van een zeeschip is niet alleen de nautische leider aan boord, hij is ook vertegenwoordiger. Dit artikel geeft hem een wettelijke bevoegdheid die niet van een volmacht afhangt: hij mag de rechtshandelingen verrichten die er rechtstreeks toe strekken het schip in bedrijf te brengen of te houden. Te denken valt aan het inkopen van proviand en drinkwater, het afgeven van scheepsafval aan een ontvangstvoorziening of het laten vervangen van een defecte pomp. Uitdrukkelijk valt daaronder ook het in ontvangst nemen van een verklaring.

De grens van de bevoegdheid

Het gaat om een begrensde bevoegdheid: de handeling moet er rechtstreeks toe strekken het schip in bedrijf te brengen of te houden.

Documenten en hulpverlening

Het tweede lid noemt drie bijzondere bevoegdheden. De kapitein mag cognossementen afgeven, ook in elektronische vorm, voor zaken die daadwerkelijk ten vervoer zijn ontvangen en aangenomen. Een cognossement is het document waarin de vervoerder erkent de lading te hebben ontvangen en dat recht geeft op aflevering. Verder mag hij passagebiljetten afgeven voor reizigers die met het schip meegaan. Ten slotte mag hij een overeenkomst over hulpverlening sluiten en het hulploon of de bijzondere vergoeding innen, en wel namens de reder en namens de rechthebbenden op de zaken aan boord van het schip. Zo kan in een noodsituatie één persoon ter plaatse voor alle betrokken belangen een bergingsovereenkomst aangaan.

De grens van het ontvangen zijn

Aan de bevoegdheid om cognossementen af te geven zit een voorwaarde: de zaken moeten ten vervoer zijn ontvangen en aangenomen. Voor lading die nog niet aan boord of in de macht van de vervoerder is, mag de kapitein dus geen document afgeven. Een cognossement wordt verhandeld en gefinancierd; wie het in handen krijgt, gaat ervan uit dat er werkelijk goederen tegenover staan.

In de praktijk

Raakt een schip op zee in moeilijkheden, dan kan de kapitein ter plaatse een berger inschakelen en een overeenkomst over de hulpverlening sluiten zonder eerst instructies af te wachten. Komt het schip daarna in een vreemde haven binnen, dan kan hij er ook de proviand en de havendiensten regelen die nodig zijn om de reis te vervolgen. De rederij is aan die afspraken gebonden. Voor een leverancier of berger die met de kapitein onderhandelt, betekent dit dat hij in beginsel met de juiste persoon zaken doet. Wil de rederij die bevoegdheid inperken, dan werkt de beperking alleen tegen de wederpartij als zij vooraf aan die wederpartij bekend is gemaakt.