Boek 8 Artikel 559 (8:559 BW)

Wanneer een bemanning haar schip verlaat en hulpverleners of de strandvonder het overnemen, ontstaat een ongemakkelijke tussenfase. Het schip vaart niet meer onder gezag van zijn kapitein, maar het is ook niet van de berger geworden. Dit artikel regelt hoe die fase wordt beëindigd en wat er in de tussentijd met geredde zaken moet gebeuren.

Het gezag kan terug

Het eerste lid is helder: de kapitein mag altijd naar zijn schip terugkeren en het gezag hernemen. Doet hij dat, dan moeten de hulpverleners of de strandvonder het gezag terstond aan hem overdragen. Er is geen wachttijd en geen onderhandelingsruimte. Dat het schip is verlaten, betekent dus niet dat het is prijsgegeven; het bergen ervan schept geen zeggenschap die de kapitein zou verdringen.

Dat de kapitein het gezag herneemt, tast overigens niets af aan de aanspraak van de hulpverlener op hulploon voor wat hij tot dan toe met gunstig gevolg heeft gedaan. Gezag en beloning zijn twee verschillende dingen.

Geredde zaken ter beschikking stellen

Het tweede lid ziet op de zaken die uit het gevaar zijn gehaald. Is de kapitein of de rechthebbende aanwezig bij de hulpverlening of op de plaats waar de geredde zaken worden aangebracht, en weet de hulpverlener of de strandvonder dat, dan moeten die zaken hem meteen ter beschikking worden gesteld. De wet maakt daarbij uitdrukkelijk een voorbehoud voor artikel 8:571 BW, dat de hulpverlener zekerheid biedt voor zijn vordering; de afgifteplicht doorkruist die zekerheid niet.

Is er niemand aanwezig, dan geldt het derde lid: bevinden de zaken zich tijdens de hulpverlening aan of op de buitengronden of het vaste zeestrand, dan moeten zij meteen ter beschikking van de strandvonder worden gesteld. Verder reikt die plicht niet. Zijn de zaken elders geborgen en laat de rechthebbende niets van zich horen, dan wijst artikel 8:574 BW de weg: wie vaststelling van het hulploon kan vorderen, mag de zaken zelf onder zich houden of in een daartoe geschikte bewaarplaats bij een ander laten opslaan, voor rekening en risico van de rechthebbende.

• Meld de aanwezigheid van kapitein of rechthebbende schriftelijk; de plicht ontstaat pas als de hulpverlener ervan weet.
• Maak een lijst van wat er is geborgen, met foto's, voordat de zaken worden overgedragen.

- Afgifte betekent niet dat de vordering wordt prijsgegeven; de wet regelt zekerheid apart.

In de praktijk

Na een brand aan boord gaat de bemanning van boord en neemt een bergingsbedrijf het schip op sleeptouw naar een beschutte ankerplaats. Meldt de kapitein zich de volgende ochtend, dan moet hij zonder discussie aan boord kunnen en het gezag terugkrijgen. Voor de containers die intussen uit het water zijn gevist, geldt dat zij aan de aanwezige rechthebbende moeten worden afgegeven, waarbij de berger zijn positie voor de betaling behoudt via de zekerheidsregeling. Spoelt een deel van de lading aan op het strand terwijl niemand van reder- of ladingzijde ter plaatse is, dan gaan die zaken naar de strandvonder. Zorgvuldige registratie op het moment van overdracht voorkomt de meeste latere geschillen over wat er precies is geborgen.