Boek 8 Artikel 644 (8:644 BW)

Een benadeelde heeft weinig aan een aansprakelijke reder die onvindbaar of failliet is. Dit artikel geeft hem daarom een eigen ingang bij de partij waar het geld zit. Hij kan zijn vordering wegens verontreinigingsschade rechtstreeks richten tot de verzekeraar, of tot de andere partij die voor de geregistreerde eigenaar financiële zekerheid heeft verstrekt om diens aansprakelijkheid te dekken.

Een eigen plafond voor de verweerder

De aangesproken verzekeraar of garantiesteller kan zijn aansprakelijkheid beperken tot het verzekerde bedrag of het bedrag van de gestelde zekerheid. Dat geldt zelfs wanneer de scheepseigenaar zelf zijn aansprakelijkheid niet mag beperken. De dekking vormt dus een zelfstandige bovengrens: de verzekeraar staat nooit voor meer in dan hij heeft toegezegd, hoe ernstig het gedrag van zijn verzekerde ook was.

Welke verweren wel en niet mogen

De verweerder mag alle verweermiddelen aanvoeren die ook de scheepseigenaar tegen de vordering had kunnen inbrengen. Hij kan zich dus beroepen op de ontheffingsgronden en op eigen schuld van de benadeelde. Drie verweren zijn hem uitdrukkelijk ontnomen: hij kan niet aanvoeren dat de scheepseigenaar surseance van betaling heeft gekregen, dat op hem de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen van toepassing is, of dat hij failliet is of in vereffening verkeert. Juist in die situaties heeft de benadeelde de directe actie het hardst nodig.

Eén extra verweer krijgt de verweerder er wel bij: hij mag zich erop beroepen dat de schade is veroorzaakt door opzettelijk wangedrag van de scheepseigenaar zelf. Verweren die hij tegen zijn eigen verzekerde zou kunnen voeren, bijvoorbeeld over onbetaalde premie of over schending van polisvoorwaarden, staan hem tegenover de benadeelde niet ter beschikking.

De eigenaar erbij halen

De verweerder kan de scheepseigenaar steeds in het geding roepen. Zo kan in één procedure worden vastgesteld wat er is gebeurd en wie waarvoor instaat, in plaats van dat verzekeraar en verzekerde daarna nog eens tegenover elkaar komen te staan.

• Achterhaal wie de zekerheid heeft gesteld; het certificaat aan boord vermeldt dat.
• Het verzekerde bedrag vormt de bovengrens van wat langs deze weg te halen is.

- Een faillissement van de reder blokkeert de directe actie niet.

In de praktijk

Na een olielekkage blijkt de scheepseigenaar een vennootschap zonder verhaal, die kort daarna failliet gaat. De gedupeerde vissers en de gemeente kunnen de verzekeraar rechtstreeks aanspreken; het faillissement staat daaraan niet in de weg. De verzekeraar kan wel aanvoeren wat de eigenaar zelf had kunnen aanvoeren, en hij kan de vordering begrenzen tot het verzekerde bedrag. Voor gedupeerden is het dus zaak om vroeg te achterhalen welke dekking er is en tot welk bedrag; dat bepaalt realistischer dan wat ook wat er te verwachten valt.