Boek 8 Artikel 567 (8:567 BW)

Het aandeel van de bemanning in het hulploon is een oud en bewust beschermd recht. Zonder bescherming zou het bij het aangaan van de arbeidsverhouding eenvoudig kunnen worden weggetekend, want daar staat de zeevarende het zwakst. Dit artikel verklaart afstand van dat recht daarom in beginsel nietig, en wel jegens wie dan ook.

De hoofdregel

Een bemanningslid kan geen rechtsgeldig afstand doen van zijn recht op een aandeel in het hulploon dat door zijn schip te verdienen of al verdiend is. Dat de afstand tegenover de reder, tegenover een andere hulpverlener of tegenover een derde wordt gedaan, maakt niet uit; de wet noemt uitdrukkelijk iedere wederpartij. Een clausule in een arbeidsovereenkomst of in algemene voorwaarden die hetzelfde effect heeft, mist dus werking.

Twee uitzonderingen

De wet noemt twee situaties waarin afstand wel geldig is. De eerste betreft schepen die blijkens hun constructie uitsluitend of in hoofdzaak zijn bestemd voor hulpverlening of sleepdienst. Voor de bemanning van een bergingssleepboot is hulpverlening geen buitenkans maar de dagelijkse taak, verdisconteerd in het loon; de bijzondere bescherming past daar niet.

Beslissend is daarbij de constructie van het schip, niet wat de eigenaar in een contract opschrijft. Een gewone kustvaarder wordt geen bergingsvaartuig doordat er in het charter staat dat hij daarvoor bestemd is.

De tweede uitzondering betreft afstand die één bepaalde hulpverlening betreft. Een bemanningslid mag dus na of rond een concreet voorval zijn aanspraak op dat ene hulploon prijsgeven, bijvoorbeeld als onderdeel van een afwikkeling. Wat niet kan, is een afstand vooraf en in het algemeen, voor alles wat zich ooit zou voordoen.

• Controleer bij indiensttreding of het arbeidscontract een algemene afstandsclausule bevat; die is in beginsel zonder effect.
• Voor bergings- en sleepvaartuigen geldt de bescherming niet; kijk daarvoor naar het type schip.

- Een afstand per voorval moet duidelijk verwijzen naar de concrete hulpverlening.

In de praktijk

Een rederij neemt in haar arbeidsvoorwaarden op dat de bemanning afziet van elk aandeel in toekomstig hulploon. Voor de bemanning van haar coasters heeft die bepaling geen werking; komt een van die schepen een jacht te hulp en wordt er hulploon verdiend, dan houden de bemanningsleden hun aanspraak. Voor de bemanning van de bergingssleepboot van dezelfde rederij ligt het anders, want dat schip is naar zijn bouw voor hulpverlening bestemd. Wordt na een concreet incident een regeling getroffen waarbij een bemanningslid tegen een vaste uitkering afziet van zijn aandeel in dat ene hulploon, dan is dat toegestaan, mits de afspraak zich beperkt tot dat voorval.