Boek 8 Artikel 543 (8:543 BW)

Niet elke aanvaring is iemands schuld. Er zijn botsingen door een plotselinge windvlaag, door een onverwachte stroming of een drijvend voorwerp, of waarvan achteraf simpelweg niet is vast te stellen wat er is gebeurd. Dit artikel geeft daarvoor de basisregel: de schade blijft liggen waar zij is gevallen. Ligt de oorzaak in het schip zelf, doordat het niet voldeed aan de eisen die men er in de gegeven omstandigheden aan mocht stellen, dan komt dat juist voor rekening van dat schip.

Drie situaties, één uitkomst

De regel geldt in drie gevallen: de aanvaring is veroorzaakt door toeval, zij is toe te schrijven aan overmacht, of er bestaat twijfel over de oorzaken. In al die gevallen draagt ieder de schade die hij zelf heeft geleden. Er wordt dus niets verdeeld en niets verrekend; er is eenvoudigweg geen aansprakelijkheid.

De twijfel telt zwaar

Het derde geval is in de praktijk het belangrijkste. Aanvaringen gebeuren snel, vaak in het donker of bij slecht zicht, en de betrokkenen hebben ieder een eigen lezing. Blijft onduidelijk waardoor het gebeurde, dan is het resultaat hetzelfde als bij overmacht. Dat betekent dat degene die schadevergoeding wil, de oorzaak en de schuld moet kunnen aantonen; blijft het bij vermoedens, dan draagt hij zijn eigen schade.

Geen vermoedens vooraf

Deze uitkomst hangt samen met de regel dat er in het aanvaringsrecht geen wettelijke vermoedens van schuld bestaan. Er wordt dus niet automatisch aangenomen dat het oplopende schip fout zat of dat het manoeuvrerende schip schuldig is. Alles draait om de feiten van het geval.

Wat dit vraagt van betrokkenen

Omdat bewijs beslissend is, telt wat er direct na het voorval gebeurt. Logboeken, radar- en navigatiegegevens, marifoonopnames, camerabeelden en verklaringen van bemanning zijn het materiaal waarmee een aanvaringszaak wordt gevoerd. Wie dat pas maanden later verzamelt, komt er vrijwel altijd te laat mee.

In de praktijk

Bij een botsing in dichte mist waarbij beide schepen elkaar te laat opmerkten, is de kans reëel dat de oorzaken niet met zekerheid zijn vast te stellen. Ieder blijft dan met zijn eigen schade zitten en is aangewezen op zijn cascoverzekering. Voor reders en schippers is dat een reden om navigatiegegevens standaard veilig te stellen zodra er iets is gebeurd, en om de verzekeraar direct in te schakelen.