Boek 8 Artikel 377 (8:377 BW)

Het cognossement is het bekendste document van het zeevervoer: de vervoerder erkent daarin de lading te hebben ontvangen, en het document geeft recht op aflevering. Aan een vervoerovereenkomst onder cognossement verbindt de wet een eigen, dwingend regime. Dit artikel bepaalt daarom nauwkeurig wanneer daarvan sprake is. Het gaat om drie situaties die alle onder hetzelfde begrip worden gebracht.

Drie gevallen

In de eerste plaats gaat het om de vervoerovereenkomst die in een cognossement is neergelegd, of in een soortgelijk document dat als titel voor zeevervoer van zaken dient. Niet de naam op het papier is beslissend, maar de functie ervan.

• een cognossement of een document met dezelfde functie;
• een cognossement dat is uitgegeven op grond van een charterpartij, vanaf het moment waarop dat document de verhouding tussen vervoerder en houder beheerst;

- een elektronisch cognossement, dat op dit punt gelijk staat aan het papieren document.

Het cognossement onder een charterpartij

Het tweede geval verdient uitleg. Wordt een schip vervracht onder een charterpartij en geeft de vervoerder daaronder toch een cognossement af, dan gelden tussen vervrachter en bevrachter de afspraken uit de charterpartij. Zodra dat cognossement echter in handen komt van een ander, bijvoorbeeld een koper van de lading of een bank, gaat het document de verhouding tussen vervoerder en houder beheersen. Vanaf dat moment is het een vervoerovereenkomst onder cognossement en gelden de bijbehorende regels. Tegenover die houder gelden dan de bedingen van het cognossement zelf, ook wanneer die de voorwaarden van de charterpartij in zich opnemen; wat alleen in de charterpartij staat en niet in het cognossement is overgenomen, kan hem niet worden tegengeworpen.

De elektronische variant

Het derde geval is een bewuste modernisering. Ook wanneer het document elektronisch is uitgegeven en overgedragen, valt de overeenkomst onder ditzelfde begrip. De keuze voor een elektronisch systeem verandert dus niets aan de rechten van de houder of aan de plichten van de vervoerder.

In de praktijk

Een handelsbank die een lading financiert, ontvangt het cognossement als zekerheid. Zij hoeft dan niet te weten onder welke charterpartij het schip vaart: vanaf het moment dat het document haar verhouding tot de vervoerder beheerst, kan zij zich op het dwingende regime beroepen. Voor vervoerders is de les dat een cognossement dat de eigen keten verlaat een zelfstandig leven gaat leiden. Wat op de achterzijde en in de tekst van dat document staat, bepaalt vanaf dat moment de verhouding met de houder.