Boek 8 Artikel 391 (8:391 BW)

Een vervoerovereenkomst legt niet alleen verplichtingen op de vervoerder. Ook de afzender heeft een kernverplichting: hij moet zorgen dat de afgesproken zaken op de afgesproken plaats en tijd voor de vervoerder klaarliggen. Dit artikel verbindt daaraan een duidelijk gevolg. Zijn de zaken er niet, dan moet de afzender de schade vergoeden die de vervoerder daardoor lijdt.

Ongeacht de oorzaak

Het opvallende aan deze bepaling is dat zij niet naar schuld vraagt. De verplichting geldt ongeacht de oorzaak van het uitblijven. Ook wanneer de afzender zelf niets kan worden verweten, bijvoorbeeld omdat zijn leverancier niet leverde of een fabriek stillag, komt het risico voor zijn rekening. De gedachte daarachter is dat de vervoerder zijn schip heeft gereserveerd en de reden van het uitblijven niet kan beïnvloeden of overzien.

Welke schade

Vergoed wordt de schade die de zeevervoerder daadwerkelijk heeft geleden. Denk aan wachttijd van het schip, kosten van bemanning en haven, en de gemiste vracht voor zover die niet met andere lading kon worden goedgemaakt. De vervoerder moet die schade wel onderbouwen; het artikel geeft geen forfaitair bedrag. Dat maakt de vraag of vervangende lading kon worden gevonden vaak tot het scharnierpunt van de discussie.

Samenhang met de opzeggingsregels

De bepaling staat naast de regels over opzegging. Blijft de lading na afloop van de daarvoor bepaalde tijd, verlengd met de overligtijd, volledig uit, dan geeft artikel 8:392 BW de vervoerder één bevoegdheid: hij kan de overeenkomst opzeggen. Ligt slechts een deel van de overeengekomen zaken klaar, dan heeft hij de keuze tussen opzeggen en de reis toch aanvaarden. Deze bepaling regelt de geldelijke kant van dezelfde situatie: welke weg de vervoerder ook kiest, de schade die uit het uitblijven voortvloeit komt bij de afzender terecht.

In de praktijk

Een exporteur boekt scheepsruimte voor een partij die door een staking bij zijn producent niet op tijd klaar is. Het schip ligt te wachten en vertrekt uiteindelijk halfvol. De exporteur zal de wachtkosten en de gederfde vracht moeten vergoeden, ook al trof hem persoonlijk geen verwijt. Voor verladers is dat een reden om in hun inkoopcontracten vast te leggen wie dit risico draagt, en om bij twijfel over de productieplanning liever later te boeken dan een schip te reserveren dat niet kan worden gevuld.