Boek 8 Artikel 902 (8:902 BW)

Mag een binnenvaartvervoerder in zijn voorwaarden afspreken dat hij minder aansprakelijk is dan de wet bepaalt? Op dat punt geeft dit artikel een strikt antwoord. Het beschermt de regeling van de aansprakelijkheid voor het niet of niet onbeschadigd afleveren tegen contractuele uitholling, en laat alleen enkele nauwkeurig omschreven openingen.

De hoofdregel

Nietig is elk beding dat de aansprakelijkheid of de bewijslast die ingevolge artikel 8:895 BW op de vervoerder drukt, op een andere manier vermindert dan deze afdeling zelf toestaat. Het artikel verwijst alleen naar die bepaling, dus naar de plicht om de zaken af te leveren in de staat waarin zij zijn ontvangen. Standaardvoorwaarden die de vervoerder op dat punt verdergaand vrijtekenen of die de bewijslast omkeren, missen werking.

Twee dingen vallen op. Een beperking die de afdeling zelf kent, zoals de begrenzing van de aansprakelijkheid tot bepaalde bedragen, is toegestaan. En de nietigheid treft alleen het beding dat de wettelijke positie van de ladingzijde verslechtert; de rest van de overeenkomst blijft in beginsel in stand.

Uitzonderingen in het eerste lid

De eerste uitzondering betreft schade die is opgekomen vóór het laden in of na het lossen uit het schip, of die voortvloeit uit een omstandigheid die in die periode ligt. Voor de fasen waarin de zaken nog niet aan boord zijn of al van boord zijn, mogen partijen dus andere afspraken maken. Wat tijdens het laden of lossen zelf gebeurt, valt volgens de tekst buiten deze uitzondering.

De tweede uitzondering geldt voor zaken waarvan de aard of de toestand een bijzondere overeenkomst rechtvaardigt, en waarvan het vervoer onder zulke omstandigheden of voorwaarden moet plaatsvinden dat dat ook gerechtvaardigd is. Daaraan zijn twee extra voorwaarden verbonden: er mag geen cognossement aan order of toonder zijn afgegeven maar alleen een document dat blijkens zijn bewoordingen onverhandelbaar is, en het mag niet gaan om een gewone handelslading die bij een gewone handelsverrichting wordt verscheept.

Een apart geschrift voor een bijzondere afspraak

Het tweede lid biedt een eigen route. Partijen mogen in een overeenkomst die speciaal voor het voorgenomen vervoer is aangegaan, en die is vastgelegd in een afzonderlijk geschrift dat niet verwijst naar bedingen in een ander stuk, afspreken dat de vervoerder niet aansprakelijk is voor schade door een ondubbelzinnig omschreven wijze van behandeling van de zaken of door ondeugdelijkheid of ongeschiktheid van schip of materiaal.

Ook dan geldt een grens: de vervoerder blijft aansprakelijk voor zover een zorgvuldig vervoerder de schade had kunnen verhinderen. Wordt er voor het vervoer een cognossement of een ander document afgegeven, dan moet daarin uitdrukkelijk naar het afzonderlijke geschrift worden verwezen; ontbreekt die verwijzing, dan is het beding nietig. Onder beschadiging valt in dit artikel mede niet-aflevering en geheel of gedeeltelijk verlies.

• Ga na of een exoneratie binnen een van de wettelijke uitzonderingen valt.
• Leg een bijzondere afspraak vast in een apart stuk zonder verwijzing naar algemene voorwaarden.

- Verwijs in het vervoerdocument uitdrukkelijk naar dat aparte stuk.

In de praktijk

Een vervoerder neemt in zijn algemene voorwaarden op dat hij niet aansprakelijk is voor schade door de staat van het schip. Die bepaling is nietig: zij vermindert de wettelijke aansprakelijkheid buiten de toegestane routes om. Wil hij zo'n afspraak wel maken voor een bijzonder transport, bijvoorbeeld het vervoer van een gebruikte installatie op een daarvoor niet ideaal ponton, dan moet dat in een afzonderlijk, op dat transport toegesneden stuk, met een ondubbelzinnige omschrijving en met een uitdrukkelijke verwijzing in het vervoerdocument.