Boek 8 Artikel 1308 (8:1308 BW)

In de luchtvaart worden toestellen vaak gebruikt door een ander dan de eigenaar, met de afspraak dat het gebruik uiteindelijk in eigendom overgaat. Dit artikel geeft die afspraak een zakelijke jas, zodat zij niet alleen tussen partijen maar ook tegenover derden werkt.

Wat het recht inhoudt

Op een teboekstaand luchtvaartuig kan een zakelijk recht worden gevestigd dat inhoudt dat de houder van het toestel de eigendom verkrijgt na betaling van een bepaald bedrag of na vervulling van een andere voorwaarde. De verkrijging gebeurt krachtens een koopovereenkomst die al is gesloten of nog moet worden gesloten.

Dat laatste is opvallend ruim: het recht kan al bestaan voordat de koopovereenkomst er is. Zo kan een gebruiker zijn positie veiligstellen terwijl de details van de koop nog moeten worden ingevuld.

Waarom zakelijk en niet alleen contractueel

Een enkel contractueel recht om te kopen verdwijnt als het toestel aan een ander wordt overgedragen of als de eigenaar failleert. Een zakelijk recht blijft aan het toestel kleven. Voor wie jarenlang betaalt met het oog op uiteindelijke eigendom, is dat verschil beslissend.

Daar staat tegenover dat het stelsel gesloten is: alleen de rechten die artikel 8:1305 BW noemt kunnen op een luchtvaartuig rusten, en dit is er een van.

De vormeis

• Het recht wordt gevestigd bij notariële akte, zoals dat bij registergoederen hoort.
• In die akte moet het betrokken luchtvaartuig duidelijk worden vermeld.

- Die vermelding maakt uit het register kenbaar op welk toestel het recht rust, wat voor derden essentieel is.

In de praktijk

Een luchtvaartmaatschappij gebruikt een toestel op basis van een constructie waarbij zij na de laatste termijn de eigendom krijgt. Wordt daarvoor een zakelijk recht gevestigd en in het register ingeschreven, dan houdt haar aanspraak stand als de eigenaar het toestel tussentijds verkoopt of in financiële problemen raakt. Blijft het bij een enkele contractuele afspraak, dan is haar positie aanmerkelijk zwakker en resteert er bij een faillissement doorgaans niet meer dan een vordering. Voor financiers en gebruikers is dit artikel daarom een van de bouwstenen van iedere constructie waarin het gebruik van een toestel uiteindelijk in eigendom moet uitmonden; de notariële vastlegging en de inschrijving zijn daarbij geen formaliteiten maar de kern.