Boek 8 Artikel 363 (8:363 BW)

Rond een zeeschip staan vaak partijen die geen contract met elkaar hebben, maar wel allebei partij zijn bij een overeenkomst in dezelfde exploitatieketen: reder, rompbevrachter, tijdbevrachter, reisbevrachter, vervoerder en afzender. Spreekt de een de ander buiten overeenkomst aan wegens schade die bij de exploitatie van het schip is ontstaan, dan bepaalt dit artikel hoever die aansprakelijkheid reikt: niet verder dan wanneer de aangesproken partij zelf wederpartij was geweest bij de overeenkomst die in de keten tussen hen beiden ligt.

De tussenliggende schakel bepaalt de maat

De constructie is eenvoudig zodra de keten op papier staat. Men zoekt de overeenkomst die is aangegaan door degene die de vordering instelt en die tussen hem en de aangesproken partij ligt. De voorwaarden van die overeenkomst gelden vervolgens als maatstaf. De aangesprokene mag zich dus beroepen op de bedingen uit een contract waarbij hij zelf geen partij was, alsof hij dat wel was.

Wat de regel uitmaakt

Het gevolg is dat de eiser tegenover de aangesprokene geen ruimere aanspraak heeft dan de overeenkomst die hij zelf heeft gesloten, hem geeft. Bedingen over beperking of uitsluiting van aansprakelijkheid en termijnen uit die overeenkomst werken ook in de buitencontractuele verhouding. Het artikel zegt niets over de vraag of de aangesprokene aansprakelijk is; dat volgt uit de gewone regels van de onrechtmatige daad. Het begrenst alleen de omvang.

Wat dit vraagt van de praktijk

Voor wie een claim opzet, betekent dit dat hij de voorwaarden van zijn eigen contract tegengeworpen kan krijgen, ook als hij een partij verderop in de keten aanspreekt. Voor wie wordt aangesproken, betekent het dat zijn verweer steunt op de inhoud van die tussenliggende overeenkomst, zodat hij die nodig heeft.

• breng eerst de volledige keten in kaart, van rompbevrachting tot de laatste vervoerovereenkomst;
• bepaal welke overeenkomst tussen eiser en aangesprokene ligt;

- lees daarin de aansprakelijkheidsbeperkingen, uitsluitingen en termijnen.

In de praktijk

Een schematische keten maakt de werking zichtbaar. A geeft een schip in rompbevrachting aan B. B verhuurt het in tijdbevrachting aan C. C sluit voor een bepaalde partij een overeenkomst met D. Er zijn dus drie overeenkomsten, en A, B, C en D zijn elk partij bij ten minste één daarvan. Stelt D partij B buiten overeenkomst aansprakelijk voor schade die bij de exploitatie van het schip is ontstaan, dan is de overeenkomst die D zelf aanging en die tussen D en B ligt, de overeenkomst tussen C en D. B wordt dan beoordeeld alsof hij in die overeenkomst de plaats van C innam; de tijdbevrachting tussen B en C en de rompbevrachting doen voor deze vraag niet ter zake. Wie uitsluitend met een expediteur heeft gecontracteerd, is zelf geen partij bij een exploitatieovereenkomst; zijn vordering valt niet onder dit artikel maar onder artikel 8:364 BW, dat een eigen maatstaf kent. Omdat de voorwaarden van de tussenliggende overeenkomst ook doorwerken tegenover partijen verderop in de keten, bepaalt de vraag met wie precies is gecontracteerd en onder welke voorwaarden de uitkomst van zo'n claim.