Boek 8 Artikel 230 (8:230 BW)

Niet elk zeeschip is een handelsschip. De overheid houdt schepen in de vaart voor taken die niets met commercie te maken hebben: patrouilleren, inspecteren, onderzoek doen, hulpverlening. Dit artikel bepaalt dat een belangrijk deel van de regeling over het zeeschip niet op zulke schepen van toepassing is. Het gaat om de afdelingen die onder meer over rechten op het schip en over voorrechten gaan; die blijven voor deze schepen buiten beeld.

Twee voorwaarden tegelijk

De uitzondering geldt alleen als aan twee eisen samen is voldaan. Het schip moet toebehoren aan het Rijk of aan een ander openbaar lichaam, en het moet uitsluitend bestemd zijn voor de uitoefening van de openbare macht of voor niet-commerciële overheidsdienst. Wordt het schip mede voor commerciële activiteiten gebruikt, dan gaat de uitzondering niet op en gelden de gewone regels. Het woord uitsluitend is daarmee de scherpe rand van deze bepaling.

De bestemming vastleggen

Omdat derden moeten kunnen weten waar zij aan toe zijn, kent het artikel een publicatiemechanisme. De beschikking waarin de bestemming van het schip is vastgesteld, kan worden ingeschreven in de openbare registers waarin ook schepen te boek staan. Inschrijven is niet verplicht: de algemene regel uit Boek 3 die een verkrijger beschermt tegen feiten die niet zijn ingeschreven, is buiten toepassing verklaard, zodat de vastgestelde bestemming ook zonder inschrijving aan derden kan worden tegengeworpen.

Gevolg voor de teboekstelling

Aan die inschrijving is een concreet gevolg verbonden: zij machtigt de bewaarder van de registers om de teboekstelling van het schip door te halen. Dat past bij het systeem. Een schip dat buiten het regime van rechten en voorrechten valt, hoort niet langer thuis in het register dat juist is ingericht om die rechten kenbaar te maken. Wie in de registers zoekt naar zekerheden op een schip, treft dit schip dan niet meer aan.

In de praktijk

Een dienstvaartuig van een waterschap of een inspectieschip van het Rijk kan niet dienen als onderpand voor een scheepshypotheek en kan niet worden getroffen door de voorrechten die op gewone zeeschepen rusten. Zodra de bestemmingsbeschikking is ingeschreven en de teboekstelling is doorgehaald, is dat ook naar buiten toe zichtbaar. Voor een financier betekent dit dat hij bij een schip dat aan een overheidslichaam toebehoort altijd eerst moet nagaan welke bestemming daaraan is gegeven; wordt het schip mede commercieel geëxploiteerd, dan is de uitzondering niet aan de orde en gelden de gewone regels van dit boek onverkort.