Boek 8 Artikel 914 (8:914 BW)

Een binnenvaartschip met gevaarlijke lading is een risico voor bemanning, schip, andere lading en de omgeving. Artikel 8:914 BW geeft de vervoerder bij goederenvervoer over de binnenwateren daarom een ingrijpende bevoegdheid: hij mag zulke zaken lossen, vernietigen of op andere wijze onschadelijk maken, op ieder ogenblik en op iedere plaats. Daarnaast regelt het artikel wat er met de overeenkomst en met de afrekening gebeurt.

Twee situaties, twee drempels

De wet onderscheidt naar wat de vervoerder wist. Wist hij niet dat de lading gevaar kon opleveren en zou een zorgvuldig vervoerder haar met die kennis niet hebben willen aannemen, dan mag hij ingrijpen zodra het gevaar zich aandient. Kende hij de gevaarlijkheid wél, dan mag hij alleen ingrijpen als de zaken onmiddellijk dreigend gevaar opleveren. Een vervoerder die wetend gevaarlijke stoffen aanneemt, heeft de bevoegdheid dus alleen bij acuut gevaar.

Het tweede lid legt de uitvoering waar mogelijk bij de afzender. Is de vervoerder bevoegd tot ingrijpen, dan kan hij van de afzender verlangen dat die de maatregel zelf neemt, voor zover dat de afzender redelijkerwijs mogelijk is. Of dat zo is, hangt af van de situatie, bijvoorbeeld van de vraag of de afzender tijdig ter plaatse kan zijn.

Wat er met de overeenkomst gebeurt

Door de maatregel eindigt de overeenkomst voor de betrokken zaken. Worden zij alsnog gelost, dan eindigt zij pas op het moment van lossing. De vervoerder moet zo mogelijk drie partijen waarschuwen: de afzender, degene aan wie moest worden afgeleverd en degene die volgens de vrachtbrief of het cognossement bericht van aankomst had moeten krijgen. Vervoert hij de zaken na de maatregel toch nog naar hun bestemming, dan is deze regeling over beëindiging en waarschuwing niet van toepassing.

Na beëindiging zijn partijen verplicht elkaar de daardoor geleden schade te vergoeden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid. De wet legt de gevolgen dus niet bij voorbaat volledig bij één partij, maar laat de verdeling afhangen van de omstandigheden.

Bewijsvermoedens en waardevermindering

Om discussies over de staat van de lading te beperken, werkt het artikel met vermoedens. Worden de zaken na beëindiging toch feitelijk afgeleverd, dan wordt vermoed dat zij bij het eindigen van de overeenkomst in die staat verkeerden. Blijft aflevering uit, dan worden zij vermoed op dat moment verloren te zijn gegaan.

• brengt de afzender de zaken na feitelijke aflevering niet naar de bestemming, dan telt het waardeverschil tussen bestemming en plaats van aflevering als waardevermindering
• brengt hij ze er alsnog heen, dan gelden zijn kosten daarvoor als waardevermindering

- op de feitelijke aflevering zijn het overeengekomene en de gewone afleveringsregels van toepassing, met dien verstande dat zij de vracht niet op grond van artikel 8:947 BW verschuldigd doet zijn

In de praktijk

Een schipper ontdekt onderweg dat een partij vaten reageert en warmte ontwikkelt. Hij mag dan onmiddellijk een ligplaats zoeken en laten lossen, ook al staat er een heel andere loshaven in de papieren. Het is zaak direct alle betrokkenen te informeren en de toestand van de lading vast te leggen, want die vastlegging bepaalt straks hoe de vermoedens uitpakken. Van het eerste en het tweede lid kan bovendien niet worden afgeweken: een beding dat de vervoerder deze bevoegdheid ontneemt, is nietig.