Boek 8 Artikel 383 (8:383 BW)

Nadat de wet de zorgplichten van de zeevervoerder heeft vastgelegd, geeft dit artikel aan wanneer hij tóch niet aansprakelijk is. Het is een van de kernbepalingen van het zeevervoerrecht en het verklaart waarom een claim die op het eerste gezicht kansrijk lijkt, in dit rechtsgebied vaak alsnog strandt.

Onzeewaardigheid en de bewijslast

Voor schade die uit onzeewaardigheid voortkomt, geldt bij vervoer onder cognossement een eigen regel. De vervoerder en het schip zijn daarvoor niet aansprakelijk, tenzij de onzeewaardigheid te wijten is aan een gebrek aan redelijke zorg bij het zeewaardig maken, bemannen, uitrusten of bevoorraden van het schip of bij het gereedmaken van de laadruimten. Belangrijk is de bewijsregel die de wet daaraan koppelt: is de schade uit onzeewaardigheid ontstaan, dan moet de vervoerder, of wie zich verder op de ontheffing beroept, aantonen dat die redelijke zorg is aangewend.

De lijst met ontheffingsgronden

Daarnaast noemt de wet een lange reeks oorzaken waarvoor de vervoerder niet instaat, bij vervoer met en zonder cognossement. Zij zijn grofweg in vier groepen te verdelen:

• fouten bij de navigatie of de behandeling van het schip door de kapitein, andere bemanningsleden, de loods of andere ondergeschikten, en brand die niet aan persoonlijke schuld van de vervoerder te wijten is;
• gevaren van buitenaf: zeegevaren en ongevallen op bevaarbaar water, natuurgebeuren, oorlogshandelingen, daden van vijanden van de staat, aanhouding of maatregelen van hogerhand, gerechtelijk beslag, quarantaine, oproer en onlusten, stakingen en werkonderbrekingen;
• oorzaken die in de sfeer van de ladingzijde liggen: handelen of nalaten van de afzender, de eigenaar of hun vertegenwoordiger, gebrekkige verpakking, onvoldoende of onjuiste merken, en verlies door de bijzondere aard of een eigen gebrek van de zaak;

- verborgen gebreken die ondanks redelijke zorg niet te ontdekken waren, en redding of pogingen tot redding van mensen of goederen op zee.

De restgrond en de omkering

De reeks eindigt met een vangnet: elke andere oorzaak die niet voortkomt uit persoonlijke schuld van de vervoerder of uit schuld of nalatigheid van zijn agenten of ondergeschikten. Wie zich daarop beroept, draagt echter zelf de bewijslast en moet aantonen dat aan die kant niets heeft bijgedragen aan de schade. Verder bepaalt het artikel dat een koerswijziging voor redding van mensen of goederen op zee, en elke redelijke koersafwijking, geen schending van de overeenkomst oplevert. De afzender op zijn beurt is onder cognossement niet aansprakelijk voor schade van de vervoerder als hem, zijn agenten of ondergeschikten niets valt te verwijten, en het staat hem vrij aan te tonen dat de schade wel degelijk aan schuld van de vervoerder of diens mensen te wijten is, buiten de navigatiefout om.

In de praktijk

Een container gaat overboord tijdens zwaar weer. De vervoerder zal zich beroepen op zeegevaren of op een fout bij de behandeling van het schip. De ladingbelanghebbende zal proberen aan te tonen dat de stuwage ondeugdelijk was of dat het schip bij vertrek al niet in orde was. De uitkomst hangt dus af van feiten: weerberichten, stuwplannen, onderhoudsrapporten en het logboek. Wie een claim voorbereidt, doet er goed aan die stukken vroeg op te vragen en een expertise te laten uitvoeren voordat de lading is afgevoerd.