Boek 8 Artikel 441 (8:441 BW)

Recht op aflevering van de regelmatige cognossementhouder

Indien een cognossement is afgegeven, heeft uitsluitend de regelmatige houder daarvan, tenzij hij niet op rechtmatige wijze houder is geworden, jegens de vervoerder onder het cognossement het recht aflevering van de zaken overeenkomstig de op de vervoerder rustende verplichtingen te vorderen; daarbij is artikel 387 van toepassing.
Jegens de houder van het cognossement, die niet de afzender was, is de vervoerder onder cognossement gehouden aan en kan hij een beroep doen op de bedingen van dit cognossement. Jegens iedere houder van het cognossement, kan hij de uit het cognossement duidelijk kenbare rechten tot betaling geldend maken. Jegens de houder van het cognossement, die ook de afzender was, kan de vervoerder zich bovendien op de bedingen van de vervoerovereenkomst en op zijn persoonlijke verhouding tot de afzender beroepen.

Toelichting

Dit artikel bepaalt wie zich met een cognossement bij de vervoerder kan melden en welke voorwaarden dan gelden. Het is de spil van het cognossementenrecht: het legt vast dat het document, en niet de onderliggende overeenkomst, de verhouding met een derde beheerst.

Uitsluitend de regelmatige houder

Het recht om aflevering te vorderen komt alleen toe aan de regelmatige houder van het cognossement. Wie niet op rechtmatige wijze houder is geworden, bijvoorbeeld doordat het stuk is gestolen, valt daarbuiten. De vervoerder moet dus niet alleen kijken of iemand het papier heeft, maar ook of de keten van overdrachten klopt. Op de vordering tot aflevering is artikel 8:387 BW van toepassing, dat de aanspraak bij tekortkoming tot bepaalde bedragen beperkt.

De houder die niet de afzender is

Tegenover een houder die niet de afzender was, is de vervoerder gebonden aan de bedingen van het cognossement en kan hij zich daar ook zelf op beroepen. Die houder heeft aan de onderhandelingen niet meegedaan en mag afgaan op het document. Bijkomende afspraken uit de vervoerovereenkomst kan de vervoerder hem niet tegenwerpen.

Rechten tot betaling

Tegenover iedere houder kan de vervoerder de rechten tot betaling geldend maken die duidelijk uit het cognossement blijken. Denk aan nog verschuldigde vracht of aan kosten die het document vermeldt. De maatstaf is opnieuw de kenbaarheid: wat niet duidelijk uit het stuk blijkt, kan niet tegen een houder worden gebruikt.

De houder die tevens afzender is

Is de houder dezelfde persoon als de afzender, dan ligt het anders. Dan kan de vervoerder zich naast het cognossement ook beroepen op de vervoerovereenkomst en op zijn persoonlijke verhouding tot die afzender. Dat sluit aan bij de regel dat tussen die twee partijen de overeenkomst voorgaat: het document verschaft de afzender geen ruimere positie dan hij zelf had bedongen.

In de praktijk

Voor de ontvanger in de haven betekent dit dat hij moet kunnen aantonen dat hij regelmatig houder is: een ononderbroken reeks endossementen of, bij een toonderdocument, het stuk zelf. Voor de vervoerder is het reden om bij aflevering nauwkeurig te controleren aan wie hij uitlevert; levert hij af aan iemand zonder recht, dan blijft hij aansprakelijk tegenover de echte gerechtigde.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Moet de geadresseerde het cognossement eerst presenteren?

Hoge Raad · 2000-09-22 · ECLI:NL:HR:2000:AA7200

Een beschadigde lading werd met instemming van alle betrokkenen teruggebracht naar de laadhaven en daar afgegeven, voordat de geadresseerde het cognossement in handen had. In cassatie werd betoogd dat de geadresseerde pas tot de vervoerovereenkomst kan toetreden door het cognossement na ontvangst aan de vervoerder te presenteren. De Hoge Raad verwerpt dat: uit deze bepaling volgt niet dat de in het cognossement genoemde geadresseerde niet eerder of op andere wijze tot die overeenkomst zou kunnen toetreden. Ook gaat het onjuiste gedachte uit dat, als de cognossementhouder geen aflevering meer kan vorderen, daarmee zonder meer ook zijn recht op schadevergoeding is uitgesloten.
Kan de geadresseerde eenzijdig toetreden?

Hoge Raad · 2002-11-29 · ECLI:NL:HR:2002:AE8458

Een partij wodka was in de bestemmingshaven afgegeven aan de in het cognossement genoemde geadresseerde, terwijl de afzender de goederen juist geblokkeerd wilde houden. Het hof nam aan dat het cognossement voor de geadresseerde een derdenbeding bevat dat hij op elk moment en in elke vorm kan aanvaarden, ook voordat het cognossement hem is overhandigd. De Hoge Raad verwerpt die opvatting: zijn eerdere oordeel dat toetreding niet per se door presentatie van het cognossement hoeft te geschieden, betekent niet dat toetreding ook door zo'n eenzijdige aanvaarding kan plaatsvinden.
Wie mag zich op de bedingen van het cognossement beroepen?

Hoge Raad · 2003-02-14 · ECLI:NL:HR:2003:AF1306

Voor een zending kleding uit Peru was een cognossement afgegeven op het formulier van een Peruaanse rederij, met daarin een forumkeuze voor de rechter van de vestigingsplaats van de vervoerder. De cognossementhouder sprak andere partijen aan, onder meer de eigenaar en de rompbevrachter van het schip. De Hoge Raad overwoog dat degene wiens formulier voor het cognossement is gebruikt, op grond van artikel 8:461 lid 1 als vervoerder onder het cognossement kan worden aangemerkt, en dat bij een kapiteinscognossement op grond van het tweede lid daarnaast nog andere personen, zoals de reder of de rompbevrachter, vervoerder kunnen zijn. Die wettelijke vervoerders kunnen naast de contractuele vervoerder worden aangesproken, maar mogen zich tegenover de ladingbelanghebbenden wel op de bedingen van de vervoerovereenkomst beroepen; een forumkeuze hoeft dus niet per vervoerder afzonderlijk te worden beoordeeld. Het arrest laat zien dat artikel 8:461 meerdere vervoerders naast elkaar kan aanwijzen en wat dat voor hun positie betekent.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst