Boek 8 Artikel 494 (8:494 BW)

Naast het onderling onderzoek kent de wet een zwaardere variant: het gerechtelijk onderzoek. Dit artikel geeft zowel de vervoerder als degene die recht heeft op aflevering de bevoegdheid om dat bij de aflevering te laten uitvoeren.

Wat er kan worden onderzocht

Het onderzoek richt zich op de toestand waarin de zaken worden afgeleverd. Daarnaast kan de rechter worden gevraagd de aangetroffen verliezen of schade gerechtelijk te laten begroten. Zo worden twee vragen in één keer vastgelegd: wat is er aan de hand, en wat is het waard.

Het bewijsvermoeden

De belangrijkste opbrengst zit in het tweede lid. Heeft het onderzoek plaatsgevonden in aanwezigheid van de wederpartij of na een behoorlijke oproeping, dan wordt het rapport vermoed juist te zijn. De andere partij moet dan het tegendeel aannemelijk maken. De oproeping is dus geen formaliteit maar de voorwaarde voor die bewijskracht.

Een vermoeden van juistheid betekent niet dat het rapport onaantastbaar is. Het is het vertrekpunt bij de beoordeling, en de wederpartij kan het met eigen bewijs bestrijden. Wie het rapport aanvecht, draagt wel het nadeel als dat tegenbewijs niet overtuigt. Dat maakt het verschil met een rapport dat buiten de wederpartij om tot stand is gekomen: dat telt mee, maar zonder dat de wet het een voorsprong geeft.

Beide partijen kunnen het vragen

Het is niet alleen een middel voor de ladingzijde. Ook de vervoerder kan er belang bij hebben om te laten vastleggen dat de zaken in goede staat zijn afgeleverd, of dat de schade beperkt is. Een onderzoek dat met de wederpartij erbij of na haar behoorlijke oproeping is gehouden, heeft voor beide kanten dezelfde bewijskracht. De begroting van de schade kan daarnaast een basis bieden voor een regeling tussen partijen, omdat het bedrag dan door een gerechtelijk onderzoek is vastgesteld.

In de praktijk

Bij een grote partij die beschadigd lijkt en snel moet worden doorgeleverd, is dit het instrument om de situatie vast te leggen zolang de goederen nog beschikbaar zijn. Praktisch komt het neer op een verzoek aan de rechter, een aantoonbare oproeping van de wederpartij en een onderzoek dat plaatsvindt voordat de lading van de terminal gaat. Wordt de wederpartij niet opgeroepen, dan blijft het rapport bruikbaar, maar zonder het vermoeden van juistheid.