Boek 8 Artikel 105 (8:105 BW)

Dit is de kernbepaling voor reizigers in het binnenlandse openbaar vervoer. De vervoerder is aansprakelijk voor schade door dood of letsel van de reiziger als gevolg van een ongeval dat hem in verband met en tijdens het vervoer is overkomen. De reiziger hoeft dus geen fout aan te wijzen; hij moet aantonen dat er een ongeval was binnen de vervoerperiode.

De overmachtsgrond en haar grenzen

De vervoerder ontkomt daaraan alleen binnen een smalle uitzondering, en dan nog uitsluitend voor zover twee eisen naast elkaar zijn vervuld: een zorgvuldig vervoerder had de omstandigheid niet kunnen vermijden, én zulk een vervoerder had evenmin de gevolgen ervan kunnen keren. Beide worden gemeten aan wat een zorgvuldig handelende vervoerder vermag, niet aan wat van déze vervoerder in zijn eigen situatie te vergen viel. Daarmee is de maatstaf strenger dan de vraag of hem persoonlijk een verwijt treft: ook een oorzaak waarvan hem niets te verwijten valt, blijft voor zijn rekening zodra een zorgvuldig vervoerder haar of haar gevolgen had kunnen afwenden. De volgende leden snoeren de resterende ruimte verder in.

• De gebeurtenis moest onvermijdbaar zijn.

- En de gevolgen ervan moesten niet te verhinderen zijn geweest.

Wat nooit als overmacht telt

De wet vult die maatstaf op één punt zelf in, en dat is beslissend voor de praktijk. Lichamelijke of geestelijke tekortkomingen van de bestuurder van het voertuig, en gebreken of slecht functioneren van het vervoermiddel of van het materiaal waarvan de vervoerder zich voor het vervoer bedient, gelden altijd als vermijdbaar. Onwelwording achter het stuur, een falende rem of een defecte deur leveren dus nooit overmacht op. Omdat het lid over de bestuurder van een voertuig spreekt, gaat die vaste invulling bij vervoer per schip niet zonder meer op voor degene die het schip voert. Alleen een ander vervoermiddel waarin het vervoermiddel zelf wordt vervoerd, valt niet onder dat materiaal.

Derden en de spoorinfrastructuur

Met een gedraging van een derde wordt alleen rekening gehouden als geen enkele andere omstandigheid die aan het ongeval bijdroeg voor rekening van de vervoerder komt. Voor het spoor gaat de wet nog een stap verder: de beheerders van de spoorweginfrastructuur gelden als personen van wier diensten de vervoerder gebruikmaakt, en die infrastructuur geldt als zijn materiaal. Een defect aan de baan is voor de reiziger dus een zaak van de vervoerder.

Wat de reiziger moet aantonen

Hij moet aantonen dat hij reiziger was, dat er een ongeval plaatsvond, dat dit tijdens en in verband met het vervoer gebeurde en dat het overlijden of het letsel daaruit voortvloeit; ook de schade die daaruit is ontstaan moet hij aannemelijk maken. De oorzaak van het ongeval hoeft hij niet te achterhalen. Daarna is het aan de vervoerder om aan te tonen dat een uitzondering opgaat, en de wet houdt die ruimte klein door bepaalde oorzaken altijd voor zijn rekening te laten komen.

In de praktijk

Een treinreiziger raakt gewond doordat een deur klemt of doordat de trein plots remt na een storing in de beveiliging. In beide gevallen kan de vervoerder zich niet met een technisch mankement of met het handelen van de infrastructuurbeheerder vrijpleiten. Voor de reiziger is de route dus kort: aantonen dat het ongeval tijdens het vervoer plaatsvond. Hoe de vervoerder de schade vervolgens verhaalt op de beheerder of op een leverancier, is een aparte kwestie.