Boek 8 Artikel 1064 (8:1064 BW)

De titel over beperking van aansprakelijkheid geeft scheepseigenaren en hulpverleners een bovengrens. Artikel 8:1064 BW bepaalt wanneer die grens wegvalt, en het doet dat in één zin die voor de hele titel geldt.

De maatstaf

Niemand is gerechtigd zijn aansprakelijkheid te beperken als bewezen is dat de schade is ontstaan door zijn eigen handelen of nalaten, en dat handelen of nalaten heeft plaatsgevonden met het opzet die schade te veroorzaken, of roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien. Dezelfde formulering keert elders in dit boek terug; zij vormt in het vervoerrecht de standaarddrempel voor doorbreking.

Eigen handelen

Het woordje eigen is bepalend. Het gaat niet om wat een bemanningslid of een medewerker deed, maar om wat degene die zich op de beperking beroept zelf deed of naliet. Bij een onderneming zal dat moeten worden gezocht op het niveau waar beslissingen worden genomen over onderhoud, bemanning, instructies en veiligheid.

Dat maakt de drempel hoog. Fouten aan boord, hoe ernstig ook, leiden op zichzelf niet tot doorbreking; het gaat om de vraag of er hogerop bewust een onaanvaardbaar risico is genomen.

• de bewijslast rust op degene die de doorbraak inroept
• alleen eigen gedrag telt, niet dat van ondergeschikten

- bij bewuste roekeloosheid is werkelijke wetenschap vereist

Wat bewuste roekeloosheid vergt

Er zijn twee elementen. Er moet roekeloos zijn gehandeld, en er moet wetenschap zijn geweest dat de schade waarschijnlijk zou volgen. Die wetenschap is subjectief: het is niet genoeg dat een redelijk handelend persoon het had moeten weten. Juist dat maakt doorbreking in de praktijk zeldzaam, en dat is ook de bedoeling. Zou de drempel lager liggen, dan zou elke procedure over beperking uitmonden in een debat over de schuldgraad.

Waarom de drempel zo hoog ligt

De limiet bestaat omdat het risico van de scheepvaart anders onverzekerbaar zou zijn. Een gemakkelijk te doorbreken limiet is geen limiet: verzekeraars zouden hun premies moeten baseren op het slechtste scenario. Door doorbreking te reserveren voor de zwaarste vorm van verwijtbaarheid, blijft het stelsel voorspelbaar zonder dat opzettelijk wangedrag wordt beloond.

In de praktijk

Na een groot ongeval stelt de eigenaar een fonds en de benadeelden vinden dat te weinig. Zij kunnen proberen de limiet te doorbreken, maar dan moeten zij aantonen dat de leiding zelf bewust een risico nam waarvan zij wist dat het waarschijnlijk tot deze schade zou leiden. Interne rapporten, genegeerde waarschuwingen en achterstallig onderhoud zijn dan het materiaal waarmee dat wordt onderbouwd.