Boek 8 Artikel 959 (8:959 BW)

Bij de aflevering van een binnenvaartlading kunnen twee soorten vragen spelen: hoeveel is er eigenlijk, en in welke staat komt het aan? Op het eerste antwoord is vaak de vracht gebaseerd, op het tweede een eventuele claim. Artikel 8:959 BW biedt een manier om beide vragen met gezag te laten beantwoorden.

Wie het kan vragen en waarnaar

Zowel de vervoerder als degene die tegenover hem recht heeft op de aflevering kan de rechter verzoeken een gerechtelijk onderzoek te laten plaatsvinden. Het onderzoek kan gaan over het gewicht, de maat of een andere omstandigheid die van belang is voor de vaststelling van de vracht, en daarnaast over de toestand waarin de zaken worden afgeleverd. Beide partijen kunnen bovendien vragen de gevonden verliezen of schaden gerechtelijk te laten begroten.

Dat het recht aan beide kanten toekomt, is geen detail. Een schipper die vermoedt dat hij ten onrechte van een manco zal worden beschuldigd, kan zelf het initiatief nemen en hoeft niet af te wachten.

• het onderzoek vindt plaats bij de aflevering
• het kan zowel de vrachtgrondslag als de staat van de lading betreffen

- ook een begroting van de schade kan worden gevraagd

De kracht van het rapport

Het tweede lid geeft het onderzoek zijn waarde. Heeft het plaatsgevonden in tegenwoordigheid van de wederpartij, of nadat die behoorlijk is opgeroepen, dan wordt het uitgebrachte rapport vermoed juist te zijn. De partij die het daar niet mee eens is, moet dus het tegendeel aannemelijk maken. Die bewijspositie is in de praktijk vaak beslissend.

De eis van oproeping is daarbij wezenlijk. Een onderzoek dat buiten de ander om is uitgevoerd, mist dit vermoeden en heeft daarmee veel minder gewicht. Wie het instrument gebruikt, moet dus zorgvuldig zijn in de uitnodiging.

Verhouding tot de gewone medewerkingsplicht

Artikel 8:958 BW verplicht partijen al om elkaar in staat te stellen te onderzoeken en te tellen. Dit artikel is de zwaardere variant voor het geval dat onderling vaststellen niet lukt of dat een partij een onaantastbaar stuk wil hebben. Het gaat dus niet in de plaats van goede afspraken op de kade, maar het vormt de terugvaloptie.

In de praktijk

Een ontvanger van een partij bulk vermoedt dat er honderden kilo's minder is geleverd dan afgesproken, terwijl de schipper zeker weet dat hij alles heeft afgegeven. In plaats van eindeloos te discussiëren over de weegbrug, kan een van hen om een gerechtelijk onderzoek vragen. Wordt de ander netjes opgeroepen, dan ligt er een rapport dat als juist geldt, en daarmee is de basis voor de eindafrekening en voor een eventuele claim gelegd.