Boek 8 Artikel 1004 (8:1004 BW)

Het aanvaringsrecht voor binnenschepen rust op één beginsel: er wordt alleen betaald als er schuld is. Artikel 8:1004 BW legt dat vast, verduidelijkt dat er geen vermoeden van schuld bestaat, en maakt daarop twee bijzondere regelingen.

Alleen bij schuld

Verplichting tot schadevergoeding op grond van deze afdeling bestaat slechts als de schade door schuld is veroorzaakt. Er is dus geen risicoaansprakelijkheid: het enkele feit dat een schip schade heeft aangericht, is niet genoeg. Bovendien bestaat er geen wettelijk vermoeden van schuld bij een aanvaring. Wie schade claimt, moet dus stellen en aannemelijk maken wat er is misgegaan.

De uitzondering: vaste zaken

Anders ligt het als een schip in aanraking komt met een andere zaak die geen schip is en die vast staat of op een deugdelijke plek is vastgemaakt, zo nodig behoorlijk verlicht. Dan is het schip wel aansprakelijk, tenzij blijkt dat de schade niet door schuld van het schip is veroorzaakt. Hier keert de bewijslast dus om.

Die omkering is begrijpelijk. Een brugpijler, een remmingwerk of een goed afgemeerd object beweegt niet en kan niets doen om een botsing te voorkomen. Als een varend schip dat raakt, ligt de verklaring in beginsel aan boord. De eis dat de zaak zo nodig behoorlijk verlicht is, houdt de regel evenwichtig: wie zijn object in het donker onzichtbaar laat, kan zich er niet zonder meer op beroepen.

• schuld is het uitgangspunt bij aanvaring tussen schepen
• bij vaste zaken moet het schip aantonen dat schuld ontbreekt

- toeval, overmacht en onbekende oorzaak blijven voor rekening van de benadeelde

Toeval en overmacht

Het tweede lid regelt de gevallen waarin niemand iets te verwijten valt. Is de schade veroorzaakt door toeval, is zij toe te schrijven aan overmacht, of kan de oorzaak niet worden vastgesteld, dan wordt zij gedragen door degenen die haar hebben geleden. Ieder draagt dan zijn eigen schade; er vindt geen verdeling plaats.

Vooral de derde categorie is in de praktijk belangrijk. Blijft onduidelijk wat er precies gebeurde, dan strandt de vordering. Dat maakt snelle vastlegging van feiten na een incident cruciaal.

Slepen

Bij een sleep vaart een samenstel van schepen als één geheel, maar juridisch blijven het afzonderlijke schepen. Het derde lid bevestigt dat: ieder binnenschip dat deel uitmaakt van een sleep is alleen aansprakelijk als er schuld aan zijn zijde is. Een sleepboot is dus niet automatisch aansprakelijk voor wat een gesleept schip aanricht, en omgekeerd.

In de praktijk

Een schip vaart tegen een brugpijler. De eigenaar van de brug hoeft geen fout aan te wijzen; de eigenaar van het schip ontkomt alleen aan aansprakelijkheid als blijkt dat er geen schuld van het schip was. Dat is ruimer dan de vraag of de schipper persoonlijk iets te verwijten valt: ook fouten van anderen die voor het schip of de lading werken tellen mee, en een gebrek van het schip zelf, zoals een falende stuurinrichting, levert juist schuld van het schip op. Raken daarentegen twee schepen elkaar en blijft onduidelijk wie welke fout maakte, dan draagt ieder zijn eigen schade. Dat verschil verklaart waarom een goede vastlegging van radarbeelden, marifoonverkeer en verklaringen direct na het voorval zoveel waard is.