Boek 8 Artikel 812 (8:812 BW)

De regeling van de scheepshuurkoop is opgebouwd rond bescherming van de koper: hij betaalt jarenlang en heeft het schip nodig voor zijn bedrijf. Dit korte artikel sluit die bescherming af. Ieder beding waardoor de overeenkomst van rechtswege eindigt, is nietig.

Wat een ontbindende voorwaarde zou betekenen

Een beding dat de overeenkomst automatisch laat eindigen, bijvoorbeeld bij het missen van een termijn, bij faillissement van de koper of bij verlies van een vergunning, zou de hele opzet van de regeling doorkruisen. De koper zou dan van het ene op het andere moment zijn positie verliezen zonder ingebrekestelling, zonder redelijke termijn en zonder afrekening.

Precies die drie waarborgen heeft de wetgever elders in deze afdeling verankerd. Wie ze met een automatische einddatum zou kunnen omzeilen, zou de bescherming tot een dode letter maken. De nietigheid van zulke bedingen houdt het stelsel sluitend.

Wat er dan wel moet gebeuren

Wil de verkoper van de overeenkomst af, dan moet hij de gewone weg bewandelen: eerst in gebreke stellen met een redelijke termijn, en pas daarna ontbinding en teruggave nastreven. Vervolgens moet er worden verrekend, waarbij de waarde van het schip een rol speelt en de koper die waarde zo nodig door de rechter kan laten vaststellen.

De nietigheid treft bedingen die zonder enige handeling werken. Laat een beding de overeenkomst pas eindigen nadat de verkoper daarvan mededeling doet of haar opzegt, dan eindigt zij niet van rechtswege en valt zij buiten deze bepaling. Ook dan blijven de waarborgen van deze afdeling overeind: bij achterstand in de koopsom of de rente moet eerst in gebreke worden gesteld met een redelijke termijn, en bij ontbinding moet worden afgerekend.

Voor de koper betekent dit dat een enkele misstap niet meteen fataal is. Er is altijd een moment waarop hij kan herstellen, en er is altijd een afrekening waarin zijn opgebouwde betalingen meetellen.

• Neem geen ontbindende voorwaarde in de akte op; die heeft geen werking.
• Volg bij wanbetaling de route van ingebrekestelling en ontbinding.

- Ook een faillissementsclausule met automatische werking houdt geen stand.

In de praktijk

Een verkoper laat in de akte opnemen dat de overeenkomst eindigt zodra de koper twee termijnen achterloopt. Wanneer dat gebeurt, meldt hij dat de scheepshuurkoop is geëindigd en eist hij het schip op. Die redenering houdt geen stand: het beding is nietig en de overeenkomst loopt door. Hij zal alsnog moeten aanmanen, een redelijke termijn moeten geven en bij ontbinding moeten afrekenen. Voor kopers is het goed te weten dat zulke clausules, hoe stellig ook geformuleerd, juridisch niets voorstellen.