Boek 8 Artikel 261 (8:261 BW)

Naast zijn bevoegdheid om het schip in bedrijf te houden, legt de wet de kapitein van een zeeschip een zorgplicht op tegenover anderen dan zijn eigen werkgever. Hij moet waken over de belangen van de bevrachters en van de rechthebbenden op de zaken die aan boord zijn, en hij moet de maatregelen nemen die daarvoor nodig zijn. Die plicht loopt zo mogelijk door nadat de lading is gelost; hij eindigt dus niet automatisch bij het verlaten van het ruim.

Voor wie hij moet opkomen

De kring is precies omschreven. Het gaat om de bevrachters, dat wil zeggen degenen voor wie het schip of scheepsruimte onder een bevrachtingsovereenkomst ter beschikking wordt gesteld, en om de rechthebbenden op de zaken aan boord. Dat kunnen afzenders, geadresseerden of latere kopers zijn. De kapitein staat daarmee in een dubbele positie: hij vaart voor de reder, maar hij moet tegelijk de belangen van anderen behartigen die hun goederen aan het schip hebben toevertrouwd en er zelf niet bij zijn.

Handelen als het niet kan wachten

Het tweede lid geeft hem de middelen die bij die plicht horen. Is het nodig om onverwijld rechtshandelingen te verrichten om die belangen te beschermen, dan is hij daartoe bevoegd. Ook hier geldt dat het in ontvangst nemen van een verklaring als rechtshandeling telt. Doorslaggevend is dus of onmiddellijk optreden nodig is, en niet of de kapitein de belanghebbenden nog had kunnen bereiken: ook wanneer overleg nog haalbaar is, mag hij handelen zodra uitstel niet verantwoord is. Wat hij aan informeren en overleggen moet doen, staat afzonderlijk in het derde lid. Denk aan het laten koelen of overslaan van bederfelijke lading wanneer een installatie uitvalt.

Melden en overleggen

Het derde lid legt de nadruk juist op communicatie. Voor zover dat mogelijk is, moet de kapitein bijzondere voorvallen onmiddellijk melden aan de belanghebbenden bij de betrokken goederen, met hen overleggen en hun orders volgen. De volgorde is dus: eerst informeren en instructies vragen, en pas zelfstandig beslissen als dat niet lukt. Voor de ladingbelanghebbende is die meldplicht van groot belang, omdat hij daardoor op tijd zijn verzekeraar kan inschakelen en zijn eigen aanspraken kan veiligstellen.

In de praktijk

Een koelcontainer met vis valt uit terwijl het schip nog dagen van de haven verwijderd is. De kapitein probeert de ladingbelanghebbende te bereiken en vraagt om instructies. Lukt dat niet, dan mag en moet hij zelf handelen: reparatie regelen, de lading verplaatsen of in een tussenhaven laten lossen en opslaan. Doet hij niets en gaat de partij verloren, dan kan hem worden tegengeworpen dat hij zijn zorgplicht heeft geschonden. Voor ladingbelanghebbenden is het daarom verstandig om bij het aangaan van het vervoer duidelijke contactgegevens en instructies mee te geven, zodat de kapitein weet wie hij moet bellen.