Boek 8 Artikel 940 (8:940 BW)

Wie een cognossement voor goederenvervoer over de binnenwateren in handen heeft, wil weten wat dat papier hem oplevert tegenover de vervoerder. Artikel 8:940 BW geeft het antwoord in twee stappen: eerst wie kan opeisen, dan welke bedingen er tussen die partijen gelden.

Alleen de regelmatige houder

Uitsluitend de regelmatige houder van het cognossement kan aflevering van de zaken vorderen, en dan nog alleen als hij op rechtmatige wijze houder is geworden. Regelmatig houderschap betekent dat de reeks van overdrachten klopt en dat het stuk hem langs de juiste weg heeft bereikt. Wie een cognossement heeft gevonden of onder zich heeft gekregen op een manier die de rechthebbende niet heeft gewild, kan er niets mee.

Voor de omvang van zijn aanspraak verwijst het artikel naar de artikelen 8:903, 8:905 en 8:906 BW. Daarmee gelden voor de houder dezelfde berekenings- en begrenzingsregels als voor andere ladingbelanghebbenden; het document geeft hem toegang, niet meer recht.

Welke bedingen gelden

Het tweede lid maakt onderscheid naar wie de houder is. Is hij niet de afzender, dan geldt tussen hem en de vervoerder wat er in het cognossement staat: de vervoerder is aan die bedingen gebonden en kan zich er ook op beroepen. Dat is de kern van de verhandelbaarheid, want deze houder kent de onderliggende afspraken niet.

Tegenover iedere houder kan de vervoerder de rechten op betaling geldend maken die duidelijk uit het cognossement blijken, bijvoorbeeld nog openstaande vracht. De eis van duidelijke kenbaarheid beschermt de houder tegen verborgen lasten.

• houder die geen afzender is: het cognossement is bepalend
• iedere houder: duidelijk kenbare betalingsverplichtingen gelden

- houder die tevens afzender is: ook de vervoerovereenkomst telt mee

De houder die ook afzender is

Voor die laatste categorie geldt een uitbreiding. Tegenover een houder die tevens de afzender was, kan de vervoerder zich bovendien beroepen op de bedingen van de vervoerovereenkomst en op zijn persoonlijke verhouding tot die afzender. Dat sluit aan bij artikel 8:917 BW: tussen contractspartijen gaat de overeenkomst voor. De afzender kan zich dus niet in een gunstiger positie manoeuvreren door zijn eigen cognossement voor te leggen.

In de praktijk

Een bank die een lading financiert en het cognossement als zekerheid houdt, mag afgaan op de tekst van het document; onderhandse afspraken tussen verkoper en schipper gaan haar niet aan. Wordt de lading beschadigd afgeleverd, dan kan zij op grond van het document optreden. Blijkt echter dat de vracht nog niet is betaald en staat dat duidelijk op het stuk, dan zal zij dat moeten afwikkelen. Wie documenten aanneemt, leest ze dus niet alleen op ladingomschrijving maar ook op betalingsclausules.