Boek 8 Artikel 410 (8:410 BW)

In het zeevervoer bestaan vaak twee documenten naast elkaar: de vervoerovereenkomst die partijen sloten en het cognossement dat daarna is afgegeven. Wat er in die twee staat, hoeft niet gelijk te zijn. Dit artikel bepaalt welke voor de verhouding tussen vervoerder en afzender doorslaggevend is: dat is de vervoerovereenkomst, niet het cognossement.

De rol van het cognossement tussen die twee partijen

Voor de afzender heeft het cognossement in deze verhouding een beperkte functie: het dient tot bewijs dat de vervoerder de zaken heeft ontvangen. Wat verder op het document staat, bijvoorbeeld op de achterzijde, verandert niets aan de afspraken die partijen zelf hebben gemaakt.

Het artikel noemt twee punten waarop het document ook tussen vervoerder en afzender wel betekenis houdt. Het eerste is het houderschap uit artikel 8:441 eerste lid BW: ook een afzender die aflevering wil vorderen, moet daarvoor houder van het cognossement zijn. Het tweede is de tweede volzin van artikel 8:441 tweede lid BW, over rechten tot betaling die duidelijk uit het cognossement blijken; die kan de vervoerder tegen iedere houder geldend maken, dus ook tegen een afzender die het document nog in handen heeft.

Achtergrond

Over de vervoerovereenkomst hebben beide partijen afspraken gemaakt; het cognossement wordt door of namens de vervoerder opgemaakt en pas na de aanlevering van de zaken afgegeven. Door de overeenkomst voorrang te geven, kan de tekst van het later afgegeven document de gemaakte afspraken niet opzijzetten.

Anders bij een derde

De regel geldt uitsluitend tussen vervoerder en afzender. Komt het cognossement in handen van een ander, zoals een koper of een bank, dan wordt de verhouding tot die houder juist wel door het document beheerst. Die houder kende de onderliggende afspraken immers niet en moet op het papier kunnen vertrouwen. Hetzelfde document werkt dus verschillend, afhankelijk van wie zich erop beroept.

In de praktijk

Een verlader die met de vervoerder een ruimere aansprakelijkheid is overeengekomen, kan zich daarop tegenover de vervoerder blijven beroepen, ook als het later afgegeven cognossement een standaardclausule bevat die iets anders zegt. Wil hij bij aankomst de lading opvragen, dan heeft hij het document wel nodig. Verkoopt de verlader de lading en draagt hij het cognossement over, dan telt voor de nieuwe houder wat er op het document staat, en niet wat de verlader met de vervoerder heeft afgesproken. Wie een lading onderweg verhandelt, moet dus zorgen dat de afspraken die voor hem belangrijk zijn ook daadwerkelijk in het document terechtkomen.