Boek 8 Artikel 917 (8:917 BW)

Bij goederenvervoer over de binnenwateren kunnen twee stukken naast elkaar bestaan: de vervoerovereenkomst die partijen hebben gesloten en het cognossement dat de vervoerder daarna heeft afgegeven. De bedingen daarin lopen niet altijd gelijk. Artikel 8:917 BW bepaalt wat in de verhouding tussen vervoerder en afzender voorgaat, en het antwoord is: de overeenkomst.

De gedachte achter de regel

Het cognossement is bestemd om te circuleren. Het wordt overgedragen en moet daarom voor een latere houder kenbaar en betrouwbaar zijn; die houder kent de onderhandelingen niet en mag afgaan op wat er in het document staat. Tussen de vervoerder en zijn eigen contractspartij ligt dat anders. Zij hebben hun voorwaarden zelf afgesproken, en de regel voorkomt dat die afspraken worden doorkruist door de bedingen van een later afgegeven document.

Daarom worden hun onderlinge rechten en plichten beheerst door de vervoerovereenkomst en niet door het cognossement. Dat werkt in beide richtingen: ook de afzender kan zich tegenover de vervoerder niet beroepen op een gunstiger beding dat alleen in het cognossement staat, en de vervoerder kan omgekeerd geen voordeel halen uit een clausule die alleen in het document voorkomt.

Wat het cognossement dan nog doet

Tussen deze partijen strekt het document tot bewijs van de ontvangst van de zaken door de vervoerder. Daarmee legt het vast welke lading in welke hoeveelheid en staat aan boord is genomen, en het is een belangrijk aanknopingspunt bij een latere claim over verlies of beschadiging. Het woord 'slechts' in de tekst laat zien dat het document in deze verhouding geen andere functie heeft dan die van bewijsstuk, afgezien van de voorbehouden die het artikel zelf maakt.

• tussen vervoerder en afzender gelden de bedingen van de overeenkomst
• het cognossement bewijst in die verhouding de ontvangst van de zaken

- voor de houder die geen partij bij de overeenkomst is, geldt een ander regime

De voorbehouden

Het artikel maakt twee voorbehouden, beide met een verwijzing naar artikel 8:940 BW. Het eerste betreft de tweede volzin van het tweede lid daarvan; het tweede betreft de eis van houderschap van het cognossement uit het eerste lid. Wie het cognossement niet in handen heeft, kan de daaraan verbonden aanspraken niet uitoefenen, ook niet als hij de oorspronkelijke afzender is. De regeling over de positie van de cognossementhouder blijft dus overeind.

In de praktijk

Een bevrachter en een schipper spreken een ruime exoneratie af; het later afgegeven cognossement bevat die clausule niet. Wordt de lading beschadigd en spreekt de afzender de vervoerder aan, dan gelden de contractuele afspraken en niet het cognossement. Verkoopt de afzender de lading echter door en spreekt de nieuwe houder de vervoerder aan, dan verandert de situatie, omdat die houder geen partij is bij de overeenkomst. Verschillen tussen de tekst van het cognossement en wat is afgesproken, krijgen daardoor pas betekenis zodra het document in handen van een derde komt.