Boek 8 Artikel 1102 (8:1102 BW)

De aansprakelijkheidsregeling voor goederenvervoer over de weg zou weinig voorstellen als partijen haar in algemene voorwaarden konden wegschrijven. Artikel 8:1102 BW voorkomt dat, en het laat maar één smalle deur open.

De hoofdregel

Nietig is ieder beding waarbij de aansprakelijkheid of de bewijslast die volgens artikel 8:1095 BW op de vervoerder rust op een andere wijze wordt vermeerderd of verminderd dan deze afdeling voorziet. Opvallend is dat het zowel om verzwaring als om verlichting gaat. De wetgever wil dat het stelsel als geheel in stand blijft, ongeacht wie er beter van zou worden.

De enige uitweg

Op die hoofdregel bestaat één uitzondering, en de wet omschrijft die streng. Het beding moet uitdrukkelijk zijn aangegaan, en dus niet door een verwijzing naar bedingen in een ander geschrift. Het moet zijn overeengekomen bij een overeenkomst die in het bijzonder voor dit voorgenomen vervoer is aangegaan. En die overeenkomst moet in een afzonderlijk geschrift zijn neergelegd.

Drie eisen dus, die alle drie moeten zijn vervuld. Een verwijzing naar algemene vervoercondities voldoet nooit, hoe duidelijk die verwijzing ook is; een raamcontract voor al het toekomstige vervoer evenmin.

• geen verwijzing naar een ander geschrift
• de afspraak moet dit concrete vervoer betreffen

- de afspraak moet in een apart geschrift zijn vastgelegd

Twee extra nietigheden

Het tweede lid maakt bepaalde bedingen zelfs dan nietig. Dat geldt ten eerste voor een beding in een document dat door een vermelding erop wordt aangeduid als transportbrief. En ten tweede voor een beding dat tussen de vervoerder en de ontvanger wordt aangegaan bij de aflevering van de zaak.

Die tweede categorie beschermt de ontvanger op het moment waarop hij het zwakst staat. Aan de losdeur, met een chauffeur die weg wil en lading die naar binnen moet, is geen sprake van een vrije onderhandeling. Een handtekening onder een exoneratie op dat moment heeft dus geen werking.

In de praktijk

Een vervoerder verwijst in zijn opdrachtbevestiging naar zijn algemene voorwaarden met een verlaagde aansprakelijkheid. Dat beding is nietig. Wil hij een afwijkende regeling, dan moet hij daarover met de afzender een apart contract sluiten voor die specifieke rit. En laat hij de ontvanger bij aflevering een verklaring tekenen waarin die afziet van aanspraken, dan is ook dat zonder waarde. Voor verladers en ontvangers betekent dit dat zij niet snel hun wettelijke bescherming kwijtraken.