Boek 8 Artikel 5 (8:5 BW)

Een korte definitiebepaling met een breed bereik: iedereen die zich aan boord van een schip bevindt, is voor dit wetboek een opvarende. Er wordt niet gevraagd waarom die persoon aan boord is, of hij daar mag zijn, of hij betaalt en of hij werkt. Het enkele feit van de aanwezigheid is genoeg.

Iedereen aan boord

Die ruime formulering is bewust gekozen. Op een schip lopen zeer verschillende personen rond: bemanningsleden, passagiers, een loods, een monteur, een douanebeambte, familie van de schipper, een stuwadoor die tijdens het laden aan dek is. Zij hebben juridisch heel verschillende posities, maar op de momenten dat de wet aan de aanwezigheid aan boord een gevolg verbindt, is dat onderscheid niet nodig.

• Betalen, meewerken of toestemming hebben is niet vereist.

- Ook een verstekeling bevindt zich aan boord en is dus opvarende.

Verhouding tot andere begrippen

Opvarende is geen synoniem van bemanningslid en ook niet van reiziger. De bemanning is de groep die het schip bedient, met de kapitein of schipper daaronder begrepen; reiziger is degene die op grond van een overeenkomst van personenvervoer wordt vervoerd. Dat hoeft niet degene te zijn die het vervoer heeft bedongen: een werkgever of een reisorganisator kan de plaats voor een ander hebben gekocht. Beide groepen zijn opvarende zolang zij aan boord zijn, maar de omgekeerde redenering gaat niet op. Wie zich tegenover de vervoerder op een aanspraak wil beroepen, heeft aan de kwalificatie opvarende dus niets: beslissend is of hij krachtens zo'n overeenkomst wordt vervoerd.

Waar het begrip terugkomt

Het begrip doet vooral dienst waar de wet naar de feitelijke situatie aan boord kijkt en niet naar contracten: bij bepalingen over de zorg voor personen aan boord, bij het gezag van de kapitein of schipper, en bij regelingen waarin verplichtingen gelden ten opzichte van iedereen die zich op het schip bevindt. Juist dan is een gezamenlijke term handig, omdat de kapitein op het moment zelf geen tijd heeft om de status van elke aanwezige uit te zoeken.

In de praktijk

Tijdens het laden in de haven staat een monteur van een werf in de machinekamer, ligt een loods op de brug en zit een bezoekende familielid in de kombuis. Zij vallen alle drie onder het begrip opvarende, en de bepalingen die aan die hoedanigheid gevolgen verbinden gelden dus ook voor hen. Voor de vraag wie welke vordering heeft na een ongeval blijft daarnaast de eigen rechtsverhouding beslissend: arbeidsovereenkomst, opdracht, vervoerovereenkomst of onrechtmatige daad.