Boek 8 Artikel 938 (8:938 BW)

Is bij goederenvervoer over de binnenwateren een cognossement afgegeven, dan verschuift de zeggenschap over de lading van de afzender naar de houder van het document. Artikel 8:938 BW werkt dat uit voor één specifieke wens: aflevering vragen voordat de bestemming is bereikt. Alleen de houder kan dat, en alleen onder strikte voorwaarden.

Wie het mag vragen en hoe

Het recht komt uitsluitend toe aan de houder die in artikel 8:940 BW wordt bedoeld, dus de regelmatige houder die op rechtmatige wijze houder is geworden. Hij moet alle verhandelbare exemplaren van het cognossement afgeven; met één exemplaar komt hij er niet. Zo wordt voorkomen dat de lading tussentijds wordt uitgeleverd terwijl er nog stukken circuleren waarop een ander zich later kan beroepen.

Verder moet het verzoek betrekking hebben op alle op het document vermelde zaken gezamenlijk. Een deel eruit halen kan niet: dat zou het cognossement voor het restant onbruikbaar maken.

• alleen de rechtmatige, regelmatige houder is bevoegd
• alle verhandelbare exemplaren moeten worden ingeleverd

- de lading kan alleen als geheel vervroegd worden opgeëist

Wat het kost

Net als bij het beschikkingsrecht van de afzender draagt degene die om een uitzondering vraagt de financiële gevolgen. De vervoerder moet er redelijkerwijs aan kunnen voldoen, en de houder stelt zowel de vervoerder als de belanghebbenden bij de overige lading schadeloos. Vond er een avarij-grosse handeling plaats met het oog op een omstandigheid die al vóór de aflevering was gebleken, dan draagt hij daarin bij. Voer het schip naar een niet eerder overeengekomen plaats of plek, dan is hij de vervoerder daarnaast een redelijke vergoeding schuldig.

Geen vertraging van de reis

Ook hier geldt een absolute grens: zou de voortijdige aflevering de reis vertragen, dan bestaat het recht niet. De houder kan dat niet afkopen. Wordt er wel vervroegd afgeleverd, dan gelden die zaken als ter bestemming afgeleverd, met toepassing van de afleveringsregels van deze afdeling en van de artikelen 8:955, 8:956 en 8:957 BW. Daarmee blijven termijnen en aansprakelijkheidsregels lopen alsof de lading normaal was aangekomen.

In de praktijk

Een afnemer die het cognossement in handen heeft, wil zijn partij grondstoffen al bij een tussenliggende haven ophalen omdat zijn fabriek daar dichterbij ligt. Hij moet dan de volledige set documenten inleveren, de extra kosten van de schipper dragen en accepteren dat het niet doorgaat als het schip daardoor achterop raakt. Wie regelmatig zo werkt, laat het aantal verhandelbare exemplaren bewust laag houden; dat maakt een vervroegde aflevering praktisch veel eenvoudiger.