Boek 8 Artikel 951 (8:951 BW)

Onderweg kan een binnenvaartschipper gedwongen worden op te treden voor belangen die niet de zijne zijn: lading die dreigt te bederven, een noodzakelijke handeling ten behoeve van een ladingeigenaar die niet bereikbaar is, of een wettelijke plicht tot bijstand. Artikel 8:951 BW zorgt ervoor dat hij de kosten en schade daarvan niet zelf hoeft te dragen.

Twee grondslagen

De eerste is zaakwaarneming: de vervoerder laat zich in met de behartiging van de belangen van een rechthebbende op de vervoerde zaken zonder dat hij daartoe verplicht was. De tweede betreft de nakoming door de kapitein of de schipper van de verplichtingen die de artikelen 8:261 en 8:860 BW hem opleggen. In beide gevallen kan de vervoerder schade lijden die hij niet had als hij zich afzijdig had gehouden.

Wie moet betalen

Voor die schade zijn hoofdelijk verbonden: de afzender, de ontvanger en, als er een cognossement is afgegeven, de houder die in artikel 8:940 BW wordt bedoeld. De vervoerder kan dus bij elk van hen het geheel halen. Dat is praktisch, want op het moment van het optreden is vaak niet duidelijk wie van hen uiteindelijk het belang bij de lading heeft.

• de aanspraak richt zich tegen de ladingzijde als geheel
• hoofdelijkheid betekent dat elk van hen voor het volle bedrag kan worden aangesproken

- hun onderlinge verdeling staat los van de aanspraak van de vervoerder

Wat onverlet blijft

Het artikel begint met twee voorbehouden. De regels over avarij-grosse blijven gelden: kosten en opofferingen in het gemeenschappelijk belang van schip en lading worden langs die weg omgeslagen en niet via dit artikel. En de wettelijke regeling van de zaakwaarneming in Boek 6 blijft eveneens van toepassing, zodat de vervoerder die zich met andermans belang inliet daarnaast gewoon de aanspraken houdt die iedere zaakwaarnemer aan die regeling ontleent, waaronder vergoeding van zijn kosten en schade.

Waarom de wet dit regelt

Zonder deze bepaling zou een schipper moeten kiezen tussen ingrijpen en zijn eigen portemonnee. Dat is een slechte prikkel: juist bij bederfelijke of gevaarlijke lading kan snel handelen veel schade voorkomen. Door de rekening bij de ladingbelanghebbenden te leggen, wordt optreden mogelijk zonder dat de vervoerder daar financieel op inschiet.

In de praktijk

Een schipper laat bij een onverwacht oponthoud een partij bederfelijke waar overladen in gekoelde opslag omdat de eigenaar niet bereikbaar is. De kosten en de schade die hij daardoor lijdt, kan hij bij afzender, ontvanger of cognossementhouder neerleggen. Verstandig is om zulke stappen te documenteren: wat was de situatie, welke pogingen zijn ondernomen om contact te krijgen, en welke kosten zijn gemaakt. Die documentatie is later het bewijs dat het om behartiging van andermans belang ging.