Boek 8 Artikel 754 (8:754 BW)

De beperking van aansprakelijkheid is een voorrecht dat de zeevaart mogelijk maakt, geen vrijbrief. Dit artikel bepaalt daarom wanneer het voorrecht vervalt: niemand mag zijn aansprakelijkheid beperken als bewezen is dat de schade is ontstaan door zijn eigen handelen of nalaten, gedaan met het opzet die schade te veroorzaken of roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien.

Een zware maatstaf

De drempel ligt hoog. Gewone onzorgvuldigheid, ook ernstige, doorbreekt de beperking niet; anders zou het stelsel bij ieder ongeval ter discussie staan. Vereist is opzet, of roekeloosheid in combinatie met de wetenschap dat de schade waarschijnlijk zou volgen. Die twee elementen moeten samen aanwezig zijn: onbezonnen handelen zonder dat besef is onvoldoende.

Bovendien rust de bewijslast op degene die de doorbreking inroept. Hij moet aantonen wat de aansprakelijke wist en hoe hij handelde, en dat is bij een gebeurtenis op zee zelden eenvoudig.

Eigen handelen

Het gaat om het eigen handelen of nalaten van degene die zich op de beperking wil beroepen. Het gedrag van een ondergeschikte wordt hem daarvoor niet zonder meer toegerekend. Bij een rechtspersoon komt het daarmee aan op gedragingen van personen die zo hoog in de organisatie staan dat hun handelen als dat van de vennootschap zelf kan gelden, bijvoorbeeld beslissingen van de directie over onderhoud, bemanning of routekeuze.

Die inrichting verklaart waarom de doorbreking in de praktijk zelden slaagt tegen de rederij als zodanig, terwijl zij tegenover een individuele betrokkene eerder in beeld kan komen. Voor iedere aansprakelijke geldt de toets afzonderlijk: de een kan zijn beperking verliezen terwijl de ander die behoudt.

• De maatstaf vraagt om opzet of om roekeloosheid mét wetenschap van waarschijnlijke schade.
• Alleen eigen gedrag telt; dat van ondergeschikten wordt niet zomaar toegerekend.

- De bewijslast ligt bij wie de doorbreking inroept.

In de praktijk

Een schuldeiser stelt dat een rederij bewust met een bekend defect roer is blijven varen om een reis niet te missen. Slaagt hij erin te bewijzen dat de leiding van het bedrijf die keuze maakte terwijl zij wist dat schade waarschijnlijk was, dan verliest de rederij haar recht op beperking en staat zij voor het volle bedrag in. Blijft het bij een reeks slordigheden in het onderhoud zonder dat besef, dan houdt de beperking stand. Voor beide partijen draait het dus om documentatie: onderhoudsrapporten, interne meldingen en de reactie daarop.