Boek 8 Artikel 916 (8:916 BW)

Bij goederenvervoer over de binnenwateren kan de afzender meer verlangen dan een vrachtbrief. Artikel 8:916 BW geeft hem het recht een cognossement te eisen: het document waarin de vervoerder erkent dat hij de lading heeft ontvangen en dat de houder ervan aanspraak geeft op aflevering. Dat document is verhandelbaar en speelt daardoor een rol in de financiering en de doorverkoop van ladingen onderweg.

Het verlangen moet op tijd komen

De afzender moet zijn wens uiten voordat het inladen begint. Doet hij dat, dan is de vervoerder verplicht een cognossement op te maken, te dateren, te ondertekenen en aan hem af te geven. Een eerder verstrekt ontvangstbewijs of ligcognossement wordt daarbij ingetrokken, zodat er niet twee documenten over dezelfde lading in omloop raken.

Tegenover die verplichting staan plichten van de afzender. Hij levert de gegevens die voor het opmaken nodig zijn en staat in voor de juistheid ervan op het moment van inontvangstneming. Verlangt de vervoerder het, dan moet de afzender het cognossement mede ondertekenen of een ondertekend afschrift afgeven.

Ontvangst vóór inlading

Soms neemt de vervoerder de zaken al onder zich voordat zij aan boord gaan, bijvoorbeeld in een loods bij de kade. Voor die tussenfase voorziet het tweede lid in een ontvangstbewijs of een voorlopig cognossement, dat op verlangen van de afzender eveneens wordt opgemaakt, gedateerd, getekend en afgegeven. Ook hier levert de afzender de gegevens en staat hij in voor de juistheid.

Van voorlopig naar definitief

Zodra de inlading is voltooid, kan de afzender verlangen dat het voorlopige document wordt afgewikkeld. De vervoerder kiest daarbij hoe hij dat doet: hij ruilt het stuk om tegen een gewoon cognossement, of hij vermeldt op het bestaande stuk aan boord van welk schip of welke schepen is geladen en op welke datum of data, en ondertekent die gegevens.

• de handtekening mag gedrukt zijn of door een stempel of ander kenmerk van oorsprong worden vervangen
• het verschil tussen ontvangst en inlading is zichtbaar in het document zelf

- pas na voltooide inlading kan de omruiling of aantekening worden gevraagd

In de praktijk

Een handelaar verkoopt een partij graan die nog onderweg is en heeft daarvoor een document nodig dat hij aan zijn koper of aan de bank kan overhandigen. Vraagt hij dat pas als het ruim al halfvol is, dan is hij te laat voor het recht van het eerste lid en is hij afhankelijk van de medewerking van de vervoerder. Wie met documentaire betaling werkt, zet de wens om een cognossement daarom in de vervoerafspraken zelf, en zorgt dat de ladinggegevens vóór de belading kloppen: onjuistheden daarin komen voor rekening van de afzender.