Boek 8 Artikel 1020 (8:1020 BW)

Soms moet er aan boord iets worden opgeofferd om erger te voorkomen: lading overboord om het schip drijvend te houden, een noodhaven aanlopen met alle kosten van dien. Wie zulke schade lijdt, doet dat in het belang van iedereen aan boord. Artikel 8:1020 BW omschrijft die figuur, avarij-grosse, voor binnenschepen.

De vier elementen

Er moet sprake zijn van opofferingen of uitgaven, zij moeten redelijkerwijs zijn verricht of gedaan, er moeten bijzondere omstandigheden zijn, en het doel moet zijn het binnenschip en de goederen aan boord uit een gemeenschappelijk gevaar te redden. Ontbreekt een van die elementen, dan is er geen avarij-grosse en draagt ieder zijn eigen schade.

Het woord gemeenschappelijk is de kern. Wordt alleen het schip gered, of alleen een deel van de lading, zonder dat er een gezamenlijk gevaar was, dan is er geen grond om de kosten om te slaan over alle belanghebbenden.

• de handeling moet redelijk zijn geweest
• het gevaar moet schip en lading samen bedreigen

- de oorzaak van het gevaar doet niet ter zake

De oorzaak doet er niet toe

Uitdrukkelijk is bepaald dat het gevaar mag zijn ontstaan hoe en door wiens toedoen dan ook. Ook als het gevaar te wijten is aan een fout van een van de betrokkenen, kan er dus avarij-grosse zijn. Dat lijkt vreemd, maar het is functioneel: op het moment van handelen moet er snel worden beslist, en dan mag de vraag naar schuld die beslissing niet in de weg staan. De schuldvraag wordt later langs de gewone weg afgewikkeld.

Wat er niet onder valt

Het tweede lid sluit één post uit: verlies van passagegeld is geen avarij-grosse. Gemiste inkomsten uit personenvervoer worden dus niet omgeslagen over de belanghebbenden. Dat past bij de aard van de figuur, die is gericht op het redden van schip en goederen en niet op het compenseren van gemiste omzet.

Hoe het verder gaat

Dit artikel omschrijft alleen wat avarij-grosse is. Wie moet bijdragen en hoe de bedragen worden vastgesteld, volgt uit de artikelen die erop aansluiten, waaronder de verwijzing naar een buiten dit wetboek vastgestelde set regels. Die regels kunnen veranderen; wie een afrekening wil narekenen, moet dus de geldende versie erbij nemen.

In de praktijk

Een schip loopt vast en de schipper laat een deel van de lading lichteren om vlot te komen, wat aanzienlijke kosten met zich brengt. Zijn die kosten redelijk gemaakt om schip en lading samen te redden, dan is er avarij-grosse en dragen alle belanghebbenden mee. Voor ladingeigenaren betekent dit dat zij ook kunnen moeten betalen als hun eigen partij ongeschonden aankomt. Het is daarom verstandig na te gaan of de verzekering deze bijdrage dekt.