Boek 8 Artikel 414 (8:414 BW)

Het cognossement is niet alleen een recht op aflevering, het is ook een bewijsstuk over wat de vervoerder heeft ontvangen. Welke bewijskracht aan die vermeldingen toekomt, werkt dit artikel uit. Het antwoord verschilt naargelang wie zich op het document beroept en welke clausules erin staan.

Geen tegenbewijs tegen de derde te goeder trouw

Is het cognossement overgedragen aan een derde te goeder trouw, dan wordt tegenbewijs tegen het document niet toegelaten. De vervoerder kan tegenover die houder dus niet aanvoeren dat hij in werkelijkheid minder of andere lading ontving. Dat is de kern van de verhandelbaarheid: wie het stuk koopt of als zekerheid aanvaardt, moet op de inhoud kunnen afgaan zonder de laadhaven te hebben gezien.

De onbekendheidsclausule

Daar staat tegenover dat de vervoerder zich kan indekken wanneer hij de inhoud niet heeft kunnen vaststellen. Bevat het document een clausule waarin staat dat inhoud, hoedanigheid, aantal, gewicht of maat onbekend zijn, of een clausule van gelijke strekking, dan binden de vermeldingen daarover de vervoerder niet. Die bescherming vervalt als bewezen wordt dat hij de inhoud of hoedanigheid kende of had behoren te kennen, of dat de zaken hem zijn toegeteld, toegewogen of toegemeten.

Zwijgen over de uiterlijke staat

Vermeldt het cognossement niets over de uiterlijk zichtbare staat of gesteldheid van de zaak, dan levert dat een vermoeden op dat de vervoerder haar, voor zover uiterlijk waarneembaar, in goede staat heeft ontvangen. Tegenbewijs is hier wel mogelijk, ook tegenover een derde. Dit verklaart waarom vervoerders opmerkingen over beschadigde verpakking of roestvorming uitdrukkelijk op het document zetten.

De opgegeven waarde

Ten slotte de waardeopgave die de limiet van artikel 8:388 BW doorbreekt. Is die opgave in het cognossement opgenomen, dan schept zij een vermoeden, maar zij bindt de vervoerder niet: hij mag haar betwisten. Ook hier geldt dus dat het document een sterk, maar niet in alle opzichten onaantastbaar bewijsmiddel is.

In de praktijk

Een koper die een cognossement met een onbekendheidsclausule accepteert voor een bulklading, weet dat de vermelde hoeveelheid hem tegenover de vervoerder weinig zekerheid geeft. Bij stukgoed ligt dat anders: daar zal de vervoerder eerder hebben kunnen tellen. Voor de ladingzijde is de praktische regel om bij ontvangst van het document te controleren welke voorbehouden erin staan, en om bij lossing direct te laten vaststellen wat er werkelijk is aangekomen.