Boek 8 Artikel 382 (8:382 BW)

Het vervoer onder cognossement is dwingend geregeld. Dit artikel is de bepaling die dat afdwingt: een beding waarmee de vervoerder of het schip wordt ontheven van aansprakelijkheid voor verlies of beschadiging van de lading die voortkomt uit nalatigheid, schuld of tekortkoming in de wettelijke kernverplichtingen, is nietig. Hetzelfde geldt voor bedingen die die aansprakelijkheid op een andere manier verminderen dan de wet zelf toelaat.

Welke verplichtingen worden beschermd

De bescherming knoopt aan bij een reeks in de wet aangewezen bepalingen, waaronder de zorgplichten van artikel 8:381 BW en regels die elders in dit boek zijn geregeld, zoals in de artikelen 8:399, 8:411, 8:492 en 8:493 BW. Niet al die bepalingen leggen de vervoerder iets op: sommige verplichten juist de afzender, bijvoorbeeld tot het instaan voor de opgegeven merken, aantallen en gewichten, of richten zich op de ontvangende zijde. Waar het om gaat is dat de vervoerder zich niet mag ontheffen van aansprakelijkheid voor verlies of beschadiging die uit het niet naleven van die bepalingen voortvloeit. Verminderen mag alleen op de manieren die de wet zelf noemt, zoals de beperkingen van de schadevergoeding in deze afdeling en de regeling van de artikelen 8:361 tot en met 8:366 BW.

Het verzekeringsbeding

De wet sluit ook een sluiproute af. Een beding dat de uitkering van een verzekering aan de vervoerder laat toekomen, of een beding met dezelfde strekking, wordt aangemerkt als een poging de vervoerder van aansprakelijkheid te ontheffen. Zo'n clausule is dus eveneens nietig. Zonder die regel zou de bescherming langs de weg van de verzekering alsnog kunnen worden uitgehold.

Drie uitzonderingen

Het tweede lid noemt drie gevallen waarin zo'n beding wél geldig is:

• een geoorloofd beding over avarij-grosse, de gemeenschappelijke omslag van kosten en opofferingen die voor het behoud van schip en lading zijn gemaakt;
• het vervoer van levende dieren, waarbij de risico's naar hun aard sterk afwijken;
• zaken die feitelijk aan dek worden vervoerd, mits het cognossement vermeldt dat het om deklading gaat.

De laatste uitzondering is streng: staat de vermelding niet in het document, dan geldt de gewone dwingende regeling, ook al lag de container werkelijk aan dek.

In de praktijk

Wie een cognossement ontvangt, hoeft niet te vrezen dat een clausule op de achterzijde de aansprakelijkheid voor een onzeewaardig schip wegneemt; die clausule is nietig. Bij laden, lossen en stuwen ligt het anders: partijen mogen afspreken dat dat werk niet voor rekening van de vervoerder komt, en dan is er ook geen tekortkoming waarvoor hij zich vrijtekent. Verder moet hij het document nalezen op de vermelding van deklading, want daar geldt een uitzondering. Voor ladingbelanghebbenden en hun verzekeraars zijn dat concrete controlepunten bij ontvangst van het document, en een reden om bij deklading vooraf te bespreken hoe het risico wordt gedekt.