Boek 8 Artikel 945 (8:945 BW)

In de binnenvaart worden schepen vaak in een keten geëxploiteerd: een eigenaar vervracht aan een bevrachter, die op zijn beurt vervracht aan een volgende. Wordt er onderaan die keten een cognossement afgegeven, dan kan een vervrachter daardoor méér verplichtingen krijgen dan hij in zijn eigen bevrachting op zich nam. Artikel 8:945 BW zorgt ervoor dat die last uiteindelijk terechtkomt bij degene die haar veroorzaakte.

Twee vormen van nadeel

Het artikel noemt twee gevallen. De vervrachter kan door de regeling over de vervoerder onder het cognossement tot meer gehouden zijn dan zijn bevrachting van hem vraagt. En hij kan minder ontvangen dan waarop hij volgens die bevrachting recht had, bijvoorbeeld doordat het cognossement een lagere vracht noemt. In beide gevallen kan hij verhaal nemen op zijn bevrachter.

De voorwaarde: het gebeurde in opdracht

Dat verhaalsrecht is niet onvoorwaardelijk. Het bestaat alleen wanneer de ondertekening van het cognossement of de afgifte van het formulier plaatsvond op grond van wat in de bevrachting is bepaald, of op verzoek van de bevrachter. Ligt de oorzaak elders, bijvoorbeeld in een eigen initiatief van de vervrachter, dan draagt hij het nadeel zelf.

• het nadeel kan bestaan uit een zwaardere plicht of een lagere opbrengst
• de handeling moet voortkomen uit de bevrachting of uit een verzoek

- zonder die grondslag is er geen verhaal

Doorwerking in de keten

Het tweede lid trekt de regel door. Wordt een bevrachter op grond van het eerste lid aangesproken terwijl hij zelf ook vervrachter is, dan kan hij op dezelfde voet verhaal nemen op zijn eigen bevrachter. Zo schuift de last stap voor stap door de keten naar boven of naar beneden, tot bij de partij die de opdracht tot het afgeven van het document gaf.

Die doorschuifregeling maakt het systeem hanteerbaar. Zonder haar zou elke schakel afzonderlijk moeten procederen over de vraag of zij het nadeel kan doorleggen, terwijl het antwoord in de keten steeds hetzelfde is.

In de praktijk

Een eigenaar vervracht zijn schip aan een bevrachter en tekent op diens verzoek een cognossement waarin ruimere verplichtingen staan dan in de bevrachting. Spreekt de ladingbelanghebbende hem aan, dan betaalt hij eerst en haalt hij het verschil vervolgens bij zijn bevrachter. Wie in zo'n keten werkt, doet er goed aan in het bevrachtingscontract vast te leggen welke cognossementsvoorwaarden mogen worden gebruikt en wie instructies mag geven over ondertekening; dat verkort de weg naar verhaal aanzienlijk.