Boek 8 Artikel 640 (8:640 BW)

Een aansprakelijkheidsregeling voor olievervuiling moet een geografisch bereik hebben, want vervuiling stopt niet bij de kustlijn. Dit artikel geeft dat bereik voor schade door verontreiniging door bunkerolie, de brandstof die een schip voor zijn eigen voortstuwing aan boord heeft.

Waar de regeling geldt

De afdeling geldt voor schade door verontreiniging door bunkerolie die in Nederland is veroorzaakt, de territoriale zee daaronder begrepen. Zij geldt daarnaast voor zulke schade binnen de exclusieve economische zone van Nederland, het gebied zeewaarts van de territoriale zee waar Nederland bepaalde bevoegdheden uitoefent. Vervuiling die tientallen mijlen uit de kust plaatsvindt, valt daarmee toch onder het bereik.

Voor preventieve maatregelen kiest de wet een ander aanknopingspunt. Daarvoor is niet bepalend waar zij worden genomen, maar waartoe zij strekken: het voorkomen of beperken van schade in Nederland of in de Nederlandse exclusieve economische zone. Plaatst een bestrijdingsorganisatie in een Belgische haven olieschermen om te voorkomen dat gelekte brandstof naar de Zeeuwse kust drijft, dan kunnen de kosten daarvan dus binnen dit stelsel vallen.

Wat erbuiten valt

Twee categorieën zijn uitgezonderd. De eerste is schade door verontreiniging zoals omschreven in het verdrag over aansprakelijkheid voor schade door verontreiniging door olie, dus in de kern vervuiling met olie die als lading wordt vervoerd. Dat geldt ongeacht of daarvoor op grond van dat verdrag daadwerkelijk schadevergoeding verschuldigd is. Valt schade onder de omschrijving van dat verdrag, dan is deze afdeling dus niet van toepassing, ook niet als het verdrag zelf geen vergoeding oplevert.

De tweede uitzondering betreft oorlogsschepen, marineondersteuningsschepen en andere schepen die aan een staat toebehoren of door een staat worden geëxploiteerd en die in de betrokken periode uitsluitend in overheidsdienst voor niet-commerciële doeleinden worden gebruikt. Die uitzondering is niet absoluut: een staat kan anders beslissen en daaraan op de in het verdrag voorziene wijze uitvoering geven, waarna de regeling voor die schepen wél geldt.

• Bepaal eerst of het om bunkerolie of om olie als lading gaat; dat kiest het stelsel.
• Kosten van preventie tellen mee ongeacht de plaats waar zij zijn gemaakt.

- Bij staatsschepen is de vraag of de betrokken staat de regeling van toepassing heeft verklaard.

In de praktijk

Een vrachtschip verliest ver uit de kust brandstof uit een gescheurde bunkertank. De Nederlandse autoriteiten zetten schepen in om de olie op zee te bestrijden voordat zij de Waddenzee bereikt. Die inzet valt binnen de regeling, ook al gebeurde die buiten de territoriale zee, want het gaat om preventieve maatregelen. Zou hetzelfde schip een lading ruwe olie hebben verloren, dan is niet deze afdeling maar het andere olieverdrag het spoor. Voor overheden en opruimbedrijven is die eerste kwalificatievraag daarom bepalend voor de hele verdere afwikkeling.