Boek 8 Artikel 460 (8:460 BW)

Een cognossement wordt vaak in meerdere originele exemplaren afgegeven. Dat gaat goed zolang zij bij dezelfde persoon blijven, maar het kan misgaan wanneer één partij verschillende exemplaren aan verschillende afnemers geeft. Dit artikel bepaalt wie dan het beste recht heeft.

De maatstaf

Er wordt gezocht naar de gemeenschappelijke voorman: de laatste persoon die alle exemplaren onder zich had. Vanaf dat punt wordt gekeken welk exemplaar als eerste aan een ander is overgedragen, waarbij die ander te goeder trouw was en de overdracht onder bezwarende titel plaatsvond. De houder van dat exemplaar wint. Niet de datum op het document telt dus, en ook niet wie zich het eerst bij de vervoerder meldt, maar het moment van de eerste overdracht na de gemeenschappelijke voorman.

Een voorbeeld

Een handelaar in Antwerpen heeft alle drie de originelen van een cognossement voor een partij staal. Op maandag endosseert hij het eerste exemplaar aan een koper in Duitsland, die de koopprijs betaalt en van niets weet. Op woensdag geeft hij een tweede exemplaar aan een koper in Italië, die eveneens betaalt. De handelaar is de gemeenschappelijke voorman; de Duitse koper heeft als eerste na hem een exemplaar verkregen en heeft het beste recht, ook als de Italiaanse koper zich eerder bij de vervoerder meldt.

Twee eisen aan de verkrijger

De regel beschermt niet iedereen. De verkrijger moet te goeder trouw zijn geweest, dus niet hebben geweten of behoren te weten dat er iets mis was. En hij moet onder bezwarende titel hebben verkregen: er moest een tegenprestatie tegenover staan. Wie het stuk geschonken kreeg of wist van het dubbelspel, kan zich niet op deze voorrang beroepen.

Achtergrond

Het artikel geeft één criterium voor een situatie waarin meerdere personen met een origineel van hetzelfde document aanspraak maken op dezelfde lading. Wie zich op de voorrang beroept, zal de feiten moeten stellen en zo nodig bewijzen waaruit volgt dat zijn exemplaar het eerst is overgedragen; daarvoor gelden de gewone regels van het bewijsrecht.

Wat het niet oplost

De bepaling regelt de onderlinge rangorde, niet de positie van de vervoerder die al heeft afgeleverd. Die wordt elders in deze afdeling geregeld, onder meer door de regel dat de exemplaren alle voor één en één voor alle gelden. De houder die het onderspit delft, zal zich voor zijn schade in de regel tot zijn eigen wederpartij moeten wenden.

In de praktijk

Een bank die een lading financiert, verlangt daarom vrijwel altijd de volledige set originelen. Wie genoegen neemt met één exemplaar, moet er rekening mee houden dat een ander exemplaar eerder aan een koper te goeder trouw is overgedragen en dat diens recht voorgaat. Bij het aannemen van een cognossement loont het dus te controleren hoeveel originelen zijn uitgegeven en waar de overige zijn gebleven.