Boek 8 Artikel 568 (8:568 BW)

Niet elke inspanning bij een ongeval verdient beloning. Dit artikel zet vier grenzen aan het recht op betaling uit deze afdeling: het verbod, de positie van opvarenden, de reeds bestaande overeenkomst en het eigen wangedrag van de hulpverlener. Samen zorgen ze ervoor dat hulploon toekomt aan wie werkelijk iets extra's en welkoms heeft gedaan.

Helpen ondanks een verbod

Wie hulp verleent ondanks een uitdrukkelijk en redelijk verbod als bedoeld in artikel 8:557 BW, heeft geen recht op betaling. Dat sluit aan bij de gedachte achter dat verbod: bij een schip in gevaar en de zaken aan boord kunnen de reder en de kapitein de regie over de operatie houden, en bij andere zaken in gevaar kan de rechthebbende op die zaken dat. Een berger die zich daar niets van aantrekt kan de situatie juist verergeren. Was het verbod niet uitdrukkelijk of niet redelijk, dan geldt de uitsluiting niet.

Opvarenden en lopende contracten

Opvarenden kunnen voor hulp aan hun eigen schip, aan zaken aan boord of aan van het schip afkomstige zaken alleen betaling krijgen wanneer zij diensten hebben bewezen waartoe zij redelijkerwijs niet gehouden waren. Alles wat binnen hun gewone taak valt, hoe zwaar ook, levert dus geen aanspraak op. Wie ver buiten zijn taakomschrijving en buiten zijn dienst iets uitzonderlijks doet, komt wel in beeld.

Dezelfde gedachte geldt bij overeenkomsten die al liepen voordat het gevaar ontstond. Betaling is niet verschuldigd tenzij de verleende diensten verder gaan dan wat redelijkerwijs als een gebruikelijke uitvoering van die overeenkomst kan gelden. Een sleepboot die een schip contractueel de haven in brengt, kan de tarieven niet omzetten in hulploon zodra het even tegenzit; maar loopt de situatie zo uit de hand dat er iets wezenlijk anders wordt gedaan, dan kan dat anders liggen.

Eigen schuld en bedrog

Het vierde lid geeft de rechter een correctiemogelijkheid. Hebben de hulpverleners door hun schuld de hulpverlening nodig gemaakt of bemoeilijkt, of hebben zij zich schuldig gemaakt aan diefstal, verberging of andere bedrieglijke handelingen, dan kan hij de verschuldigde betaling geheel of gedeeltelijk ontzeggen. Anders dan bij de eerste drie gevallen is er hier ruimte voor gradatie: de rechter kan het bedrag ook slechts korten.

• Documenteer een gegeven verbod en het tijdstip ervan zorgvuldig.
• Beschrijf bij hulp door opvarenden precies welke handelingen buiten hun normale taak lagen.

- Leg bij een lopende sleep- of onderhoudsovereenkomst vast op welk moment de situatie wezenlijk veranderde.

In de praktijk

Een schipper geeft aan dat hij op zijn eigen berger wacht en verbiedt anderen om vast te maken. Een sleepboot doet dat toch en trekt het schip los. Hoe geslaagd de actie ook is, langs deze weg is er geen betaling. Verdwijnt bovendien tijdens de operatie een deel van de lading, dan komt daar de correctiebevoegdheid van de rechter bij. Omgekeerd: een onderhoudsbedrijf dat aan boord bezig was en bij een plotselinge brand met eigen middelen de machinekamer redt, doet iets wat de lopende opdracht ver te buiten gaat en kan wel degelijk in beeld komen voor een vergoeding.