Boek 8 Artikel 1213 (8:1213 BW)

Dit is de kernbepaling van de afdeling over gevaarlijke stoffen aan boord van een voertuig. Zij wijst één aansprakelijke aan, geeft hem een beperkt aantal ontsnappingsgronden en houdt alle andere betrokkenen in beginsel buiten schot.

De aansprakelijke persoon

Wie ten tijde van een gebeurtenis exploitant is van het voertuig met de gevaarlijke stof aan boord, is aansprakelijk voor de schade die door die stof als gevolg van die gebeurtenis ontstaat. Bestaat de gebeurtenis uit een reeks feiten met dezelfde oorzaak, dan draagt degene die bij het eerste feit exploitant was de aansprakelijkheid. Er is dus altijd één adres, ook bij een lange keten van gevolgen.

Voor de gedupeerde is dat de kern van de regeling: hij hoeft geen fout aan te wijzen. Dat de schade door de stof en door de gebeurtenis is veroorzaakt, is genoeg.

De ontheffingsgronden

• Schade veroorzaakt door een oorlogshandeling, vijandelijkheden, burgeroorlog, opstand of een natuurgebeuren van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard.
• Schade die uitsluitend is veroorzaakt door een handelen of nalaten van een derde met het opzet die schade te veroorzaken; personen uit de eigen kring van de exploitant tellen daarbij niet als derde.
• Het geval waarin de afzender of een ander niet heeft voldaan aan zijn plicht de exploitant over het gevaarlijke karakter in te lichten, terwijl de exploitant en zijn mensen dat niet wisten en niet hoefden te weten.

Daarnaast kan de exploitant geheel of gedeeltelijk worden ontheven wanneer hij bewijst dat de schade geheel of deels het gevolg is van opzet of schuld van de benadeelde zelf.

Anderen zijn niet aansprakelijk

Het vijfde lid houdt een hele reeks personen buiten de aansprakelijkheid: ondergeschikten, vertegenwoordigers en lasthebbers van de exploitant, wie werkzaamheden voor het voertuig verricht, hulpverleners die niet tegen een uitdrukkelijk en redelijk verbod ingaan of die op aanwijzing van de overheid helpen, en wie preventieve maatregelen neemt. Die bescherming vervalt als de schade voortkomt uit hun eigen opzet of uit roekeloosheid met de wetenschap dat die schade waarschijnlijk zou volgen.

De exploitant kan op deze personen alleen verhaal nemen voor zover zij langs die weg toch aansprakelijk zijn, en voor zover niet anders is afgesproken. Zelf kan hij slechts buiten deze afdeling om worden aangesproken in het geval van de niet gemelde gevaarlijke aard, en waar hij uit arbeidsovereenkomst kan worden aangesproken. Bij die eerste aanspraak mag hij zijn aansprakelijkheid wel beperken alsof zij op deze afdeling berustte; onbeperkt is die aanspraak dus niet.

In de praktijk

Een tankwagen raakt betrokken bij een botsing en er komt een aangewezen stof vrij; omwonenden lopen letsel op en een brandweerploeg neemt maatregelen. De gewonden richten zich tot de exploitant, ongeacht wie de botsing veroorzaakte. De brandweerlieden en de chauffeur blijven zelf buiten schot. Blijkt achteraf dat de afzender de gevaarlijke aard van de lading heeft verzwegen en niemand bij de exploitant dat kon weten, dan verschuift het beeld en komt artikel 8:1215 BW in beeld.