Boek 8 Artikel 462 (8:462 BW)

De regeling die aanwijst wie vervoerder onder het cognossement is, kan hard uitpakken wanneer iemand zonder bevoegdheid heeft getekend of een formulier heeft gebruikt dat niet van hem was. Dit artikel geeft daarvoor een correctie, met een tegencorrectie ten gunste van de houder die op de schijn afging.

De bevrijding

Wie op grond van de hoofdregel als vervoerder wordt aangemerkt, ontkomt daaraan als hij bewijst dat degene die voor hem tekende zijn bevoegdheid overschreed, of dat zijn formulier zonder zijn toestemming is gebruikt. De bewijslast ligt dus bij hem, en dat is bewust zo: naar buiten toe wekte het document de indruk dat hij vervoerder was.

De schijn van bevoegdheid

Daar staat tegenover dat de houder van het cognossement de aanwijzing alsnog kan laten gelden. Hij moet dan bewijzen dat op het moment van uitgifte, op grond van een verklaring of gedraging van degene voor wie werd getekend of wiens formulier werd gebruikt, redelijkerwijs mocht worden aangenomen dat de ondertekenaar bevoegd was of dat het formulier met toestemming werd gebruikt. Wie zelf de schijn wekt, kan zich daar niet achter verschuilen.

De rederij en haar boekhouder

Voor de rederij geldt een eigen regel. Overschrijdt haar boekhouder bij de ondertekening zijn bevoegdheid, dan wordt de rederij toch als vervoerder aangemerkt. Zij is echter niet gebonden tegenover de eerste houder die bij de uitgifte wist dat de boekhouder buiten zijn boekje ging. Die uitzondering geldt alleen voor die eerste houder: wie het cognossement daarna verkrijgt, behoudt zijn aanspraak op de rederij, ook als hij van de overschrijding op de hoogte was.

De kapitein

Een vergelijkbare lijn geldt voor de kapitein. Ook wanneer hij bij de ondertekening, of bij het machtigen van een ander om namens hem te tekenen, zijn bevoegdheid overschreed, kan een beroep worden gedaan op de uitbreiding van artikel 8:461 BW waardoor bevrachter of reder mede als vervoerder gelden. Dat beroep staat echter niet open aan de eerste houder die op dat moment wist van de overschrijding. Hetzelfde geldt wanneer degene die namens de kapitein tekende zijn bevoegdheid te buiten ging.

In de praktijk

Voor een koper of bank die een cognossement aanneemt, telt vooral wat er op het moment van uitgifte naar buiten toe zichtbaar was. Ging het om ondertekening door de boekhouder of de kapitein, dan verliest alleen de eerste houder zijn bescherming wanneer hij bij de uitgifte van de overschrijding wist; wie het stuk daarna verkrijgt, houdt zijn vervoerder, ook als hij ervan op de hoogte is. Voor rederijen en operators is dit een reden om helder te regelen wie namens hen mag tekenen en om te voorkomen dat hun formulieren buiten hun bereik in omloop raken.