Boek 8 Artikel 361 (8:361 BW)

Rond één zeeschip liggen vaak meerdere contracten over elkaar heen: een rompbevrachting, daarboven een tijdbevrachting, daarboven weer vervoerovereenkomsten met afzonderlijke afzenders. Om de aansprakelijkheidsregels van deze afdeling te kunnen toepassen, moet duidelijk zijn hoe die contracten zich tot elkaar verhouden. Dit artikel doet niets anders dan dat: het geeft de definities waarmee de volgende bepalingen werken.

Wat een exploitatieovereenkomst is

Onder exploitatieovereenkomsten vallen twee soorten contracten. Het eerste type is de bevrachting van het schip; het tweede type is het contract waarbij goederen of reizigers met dat schip worden vervoerd. Die twee categorieën sluiten elkaar niet uit. Een tijd- of reisbevrachting geldt in de wet juist als een overeenkomst van goederenvervoer over zee, alleen met dit kenmerk dat de vervoerder het schip of een deel ervan aan zijn wederpartij ter beschikking stelt; zie de artikelen 8:370 en 8:373 BW. Buiten het vervoer valt uitsluitend de rompbevrachting: daarbij verbindt de ene partij zich niet tot vervoeren, maar geeft zij het schip uit handen aan een ander, die het voortaan voor eigen rekening exploiteert (artikel 8:530 BW). Al deze contracten zijn hier vormen van exploitatie van hetzelfde schip en worden daarom onder één begrip gebracht.

De keten

Vervolgens worden die overeenkomsten op volgorde gezet. Voor bevrachtingen begint de keten bij een eventuele rompbevrachting, waarna de bevrachters volgen in de volgorde waarin zij hun beschikkingsmacht over het schip van elkaar afleiden. Voor vervoerovereenkomsten die geen bevrachting zijn, begint de keten bij de vervoerder die over het schip of een deel daarvan beschikt en eindigt zij bij de overeenkomst met de partij die zelf niet opnieuw als vervoerder met dat schip optreedt. Zo ontstaat een rangorde waarin iedere schakel een plaats heeft.

Twee uitbreidingen

Het artikel voegt daar twee ruime bepalingen aan toe die in de volgende artikelen zwaar meewegen. De reiziger geldt als partij bij de vervoerovereenkomst die ten aanzien van hem is gesloten, ook als iemand anders het ticket kocht. En het begrip beschadiging wordt breed opgevat: het omvat ook niet-aflevering, geheel of gedeeltelijk verlies, waardevermindering en te late aflevering. Bij personen wordt onder letsel mede verstaan dat iemand te laat van boord komt. Zonder die verruiming van het vierde lid zou beschadiging niet meer betekenen dan werkelijke aantasting van een zaak; dat een vordering wegens dood of letsel van een persoon binnen het bereik van de artikelen 8:362 tot en met 8:366 BW valt, volgt ook zonder die verruiming al uit deze bepalingen zelf.

In de praktijk

Een expediteur boekt ruimte bij een lijnvervoerder, die het schip zelf in tijdbevrachting heeft van een rompbevrachter. Ontstaat er schade, dan bepaalt de keten wie tegenover wie welke voorwaarden mag inroepen. Wie een claim voorbereidt, doet er goed aan eerst de keten op papier te zetten: wie beschikt over het schip, wie leidt zijn recht van wie af, en waar staat de partij die de schade lijdt. Die tekening bepaalt de uitkomst van de volgende artikelen meer dan de vraag wie feitelijk een fout maakte.