Boek 8 Artikel 944 (8:944 BW)

Onbevoegd ondertekend binnenvaartcognossement en bescherming van de houder

Het eerste lid, eerste volzin van artikel 943 vindt geen toepassing indien een daar als vervoerder onder het cognossement aangemerkte persoon bewijst dat hij die het cognossement voor hem ondertekende daarbij de grenzen zijner bevoegdheid overschreed of dat het formulier zonder zijn toestemming is gebezigd. Desalniettemin wordt een in het eerste lid, eerste volzin van artikel 943 bedoelde persoon als vervoerder onder het cognossement aangemerkt, indien de houder van het cognossement bewijst dat op het ogenblik van uitgifte van het cognossement, op grond van een verklaring of gedraging van hem voor wie is ondertekend of wiens formulier is gebezigd, redelijkerwijze mocht worden aangenomen, dat hij die ondertekende daartoe bevoegd was of dat het formulier met toestemming was gebezigd.
In afwijking van het eerste lid wordt de rederij als vervoerder onder het cognossement aangemerkt indien haar boekhouder door ondertekening van het cognossement de grenzen zijner bevoegdheid overschreed, doch zij wordt niet gebonden jegens de eerste houder van het cognossement die op het ogenblik van uitgifte daarvan wist dat de boekhouder de grenzen zijner bevoegdheid overschreed.
Een beroep op het tweede lid van artikel 943 is mogelijk ook indien de schipper door ondertekening van het cognossement of door een ander de bevoegdheid te geven dit namens hem te ondertekenen, de grenzen zijner bevoegdheid overschreed, doch dergelijk beroep staat niet open aan de eerste houder van het cognossement die op het ogenblik van uitgifte daarvan wist dat de schipper de grenzen zijner bevoegdheid overschreed.
Het derde lid vindt eveneens toepassing indien hij die namens de schipper het cognossement ondertekende daarbij de grenzen zijner bevoegdheid overschreed.

Toelichting

Artikel 8:943 BW knoopt aansprakelijkheid vast aan een handtekening of aan het gebruikte formulier. Maar wat als er onbevoegd is getekend, of als iemand een formulier gebruikte dat hij niet mocht gebruiken? Artikel 8:944 BW werkt dat uit voor goederenvervoer over de binnenwateren en zoekt daarbij het evenwicht tussen de partij die zich overvallen voelt en de houder die op het document is afgegaan.

Bewijs van onbevoegdheid

De hoofdregel over ondertekenen en formuliergebruik geldt niet wanneer de aangesproken persoon bewijst dat degene die voor hem tekende zijn bevoegdheid overschreed, of dat zijn formulier zonder toestemming is gebruikt. Dat bewijs ligt bij hem: hij moet dus laten zien hoe de bevoegdheid was afgebakend of dat hij het formulier nooit beschikbaar heeft gesteld.

Bescherming van de houder die op de schijn afging

Daarop volgt meteen een tegenregel. Bewijst de houder dat hij op het moment van uitgifte, op grond van een verklaring of gedraging van de betrokkene, redelijkerwijs mocht aannemen dat er bevoegd werd getekend of dat het formulier met toestemming werd gebruikt, dan geldt die betrokkene alsnog als vervoerder onder het cognossement. Wie de schijn van bevoegdheid heeft gewekt, kan zich dus niet achter de werkelijke volmacht verschuilen.

de aangesproken partij bewijst de onbevoegdheid
de houder bewijst dat hij op de schijn mocht afgaan

- beslissend is het moment waarop het cognossement werd uitgegeven

De rederij en haar boekhouder

Voor de rederij geldt een strengere regel. Overschrijdt haar boekhouder bij het tekenen zijn bevoegdheid, dan wordt de rederij toch als vervoerder onder het cognossement aangemerkt. Er is één uitzondering: zij is niet gebonden tegenover de eerste houder die bij de uitgifte wist dat de boekhouder te ver ging. Wie dat weet en het document toch aanneemt, verdient geen bescherming.

De schipper die te ver gaat

Een vergelijkbare lijn geldt voor de schipper. Ook wanneer hij zijn bevoegdheid overschreed door zelf te tekenen of door een ander te machtigen, kan een beroep worden gedaan op de regeling die exploitanten van het schip als vervoerder aanmerkt. Dat beroep staat echter niet open aan de eerste houder die bij de uitgifte wist van die overschrijding. Hetzelfde geldt als degene die namens de schipper tekende zijn eigen grenzen overschreed.

In de praktijk

Een agent tekent een cognossement met een hoeveelheid die hoger ligt dan waarvoor hij was gemachtigd. De opdrachtgever kan aantonen dat de volmacht beperkt was, maar als hij die agent naar buiten toe onbeperkt liet optreden, kan de houder zich op de gewekte schijn beroepen. Voor rederijen en bevrachters betekent dit: leg volmachten schriftelijk vast, communiceer de grenzen aan de partijen waarmee wordt gewerkt, en houd blanco formulieren onder controle.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst