Boek 8 Artikel 942 (8:942 BW)

Van een cognossement voor goederenvervoer over de binnenwateren worden vaak meerdere verhandelbare exemplaren afgegeven. Zolang die bij dezelfde persoon blijven, is er niets aan de hand. Maar raken zij in verschillende handen en melden zich twee partijen die allebei de lading opeisen, dan moet er een voorrangsregel zijn. Artikel 8:942 BW geeft die.

Terug naar de gemeenschappelijke voorman

De regel werkt met een blik terug in de keten. Er wordt gezocht naar de laatste persoon die alle betrokken exemplaren tegelijk in handen had: de gemeenschappelijke voorman. Vanaf dat punt wordt gekeken welk exemplaar als eerste bij een ander terechtkwam. De houder van dat exemplaar heeft het beste recht.

Aan die eerste overgang worden twee eisen gesteld. De verkrijger moet te goeder trouw zijn geweest en de verkrijging moet onder bezwarende titel hebben plaatsgevonden, dus tegen een tegenprestatie. Een schenking of een verkrijging door iemand die wist dat er iets niet klopte, telt niet mee als het beslissende moment.

• gezocht wordt naar de laatste houder van alle exemplaren samen
• beslissend is de eerste overgang daarna

- die overgang moet te goeder trouw en tegen tegenprestatie zijn geschied

Waarom het tijdstip beslist

De keuze voor het eerste moment sluit aan bij de handelspraktijk. Wie als eerste een exemplaar tegen betaling verkreeg zonder te weten van andere aanspraken, heeft zijn geld op dat papier gezet. Latere verkrijgers hadden in beginsel de mogelijkheid om te ontdekken dat er al een exemplaar in omloop was. De regel beloont dus niet degene die zich het eerst bij het schip meldt, maar degene die het eerst rechtmatig en tegen betaling in de keten stapte.

Verhouding tot de aflevering

Deze rangorde is juist geschreven voor het geval dat zich bij de vervoerder meer houders melden: zij wijst aan wie van hen het beste recht heeft. Aflevering kan alleen worden verlangd door de houder die het cognossement rechtmatig heeft verkregen. Heeft de vervoerder gegronde redenen om te betwijfelen of degene die zich meldt daartoe gerechtigd is, dan hoeft hij niet meteen te kiezen: hij mag de zaken dan opslaan, zodat de discussie tussen de houders kan worden uitgevochten zonder dat de lading al uit handen is gegeven.

In de praktijk

Een verkoper geeft één exemplaar aan zijn bank als zekerheid en verkoopt de lading daarna nog eens aan een tweede koper met een ander exemplaar. Beiden melden zich. De uitkomst hangt af van de volgorde waarin de exemplaren de verkoper hebben verlaten en van de vraag of de verkrijgers te goeder trouw waren en betaalden. Wie zulke risico's wil uitsluiten, eist de volledige set exemplaren op of laat vastleggen dat er maar één verhandelbaar exemplaar wordt afgegeven.