Boek 8 Artikel 641 (8:641 BW)

Wie brandstof aan boord heeft, draagt het risico dat die brandstof in het water komt. Dit artikel maakt daar een aansprakelijkheid zonder schuldvraag van: de scheepseigenaar op het tijdstip van het voorval is aansprakelijk voor schade door verontreiniging veroorzaakt door bunkerolie aan boord van of afkomstig van het schip.

Wie en wanneer

Beslissend is het tijdstip van het voorval. Bestaat dat voorval uit een reeks feiten met dezelfde oorsprong, dan rust de aansprakelijkheid op degene die bij het eerste feit scheepseigenaar was. Wie als scheepseigenaar geldt, volgt uit de begripsbepaling van artikel 8:639 BW. Kunnen meerdere personen op grond van het eerste lid aansprakelijk zijn, dan zijn zij hoofdelijk aansprakelijk. De benadeelde kan dan ieder van hen voor het geheel aanspreken.

De drie ontheffingsgronden

De scheepseigenaar gaat vrijuit als hij bewijst dat zich een van drie situaties voordoet. De eerste is de overmachtscategorie: oorlogshandelingen, vijandelijkheden, burgeroorlog, opstand of een natuurverschijnsel van uitzonderlijke, onvermijdelijke en onweerstaanbare aard. De tweede is dat de schade geheel en al is veroorzaakt door een derde die met opzet schade wilde toebrengen.

De derde knoopt aan bij de taak van overheden en andere autoriteiten die vuurtorens en andere navigatiehulpmiddelen onderhouden. Handelt zo'n instantie bij de uitoefening van die taak onzorgvuldig of op een andere manier onrechtmatig, en is dat handelen de volledige oorzaak van de verontreiniging, dan is de scheepseigenaar niet aansprakelijk. Voor alle drie de gronden geldt dat de bewijslast bij de scheepseigenaar ligt; bij de tweede en de derde grond moet hij bovendien aantonen dat de oorzaak die hij aanwijst de schade volledig heeft veroorzaakt.

Daarnaast kan de eigenaar geheel of gedeeltelijk worden ontheven tegenover een benadeelde die de schade zelf met opzet veroorzaakte of aan wie schuld te verwijten valt. Die ontheffing werkt alleen in de verhouding tot die persoon.

Gesloten stelsel met verhaal

Een vordering tot vergoeding van schade door verontreiniging kan tegen de scheepseigenaar alleen worden ingesteld volgens deze afdeling. Andere grondslagen tegen de scheepseigenaar zijn dus afgesneden. Daar staat tegenover dat de scheepseigenaar verhaal heeft op derden die tegenover de benadeelden op een andere grond dan een overeenkomst aansprakelijk zijn.

• Stel vast wie op het moment van het eerste feit als scheepseigenaar had te gelden.
• Een beroep op de tweede of derde ontheffingsgrond slaagt alleen bij volledige veroorzaking.

- Verhaal op derden loopt buiten de contractuele verhoudingen om.

In de praktijk

Een vrachtschip ligt 's nachts afgemeerd in een haven. Een buitenstaander komt ongemerkt aan boord en opent opzettelijk een afsluiter van een brandstoftank, waarna bunkerolie de haven in loopt en de rompen van afgemeerde jachten bevuilt. De eigenaren van die jachten spreken de scheepseigenaar aan, zonder een fout te hoeven bewijzen. De scheepseigenaar kan zich beroepen op de tweede ontheffingsgrond, maar alleen als hij aantoont dat de schade geheel en al door dat opzettelijke handelen is veroorzaakt. Lukt hem dat niet, bijvoorbeeld omdat ook een eigen tekortkoming aan boord tot de lekkage heeft bijgedragen, dan blijft de hoofdregel van het eerste lid gelden.