Boek 8 Artikel 937 (8:937 BW)

Zolang lading onderweg is, kan de handel eromheen veranderen: een koper haakt af, een betere afnemer meldt zich, een bestemming blijkt onbruikbaar. Artikel 8:937 BW geeft de afzender bij goederenvervoer over de binnenwateren daarom een beschikkingsrecht over de zaken tijdens de reis. Het geldt alleen wanneer er geen cognossement is afgegeven; is dat er wel, dan is het document leidend.

Wat de afzender mag

Hij kan zichzelf of een ander als geadresseerde aanwijzen, een eerdere aanduiding wijzigen, orders over de aflevering geven of wijzigen, en aflevering verlangen voordat de bestemming is bereikt. Aan die bevoegdheid zitten drie voorwaarden vast: de vervoerder moet er redelijkerwijs aan kunnen voldoen, de afzender moet de vervoerder schadeloos stellen, en hij moet ook de belanghebbenden bij de overige lading schadeloos stellen.

Daar komen twee financiële gevolgen bij. Wordt er een avarij-grosse handeling verricht met het oog op een omstandigheid die al vóór de aflevering was gebleken, dan moet de afzender daarin bijdragen. En is het schip naar een plaats of plek gevaren die niet eerder was overeengekomen, dan is hij de vervoerder bovendien een redelijke vergoeding verschuldigd.

• de aanwijzing mag de vervoerder niet in een onmogelijke positie brengen
• alle extra kosten komen voor rekening van de afzender

- ook andere ladingbelanghebbenden mogen er niet op achteruitgaan

De harde grens: geen vertraging

Het tweede lid trekt een streep die niet met geld kan worden weggenomen. Zou het opvolgen van de aanwijzingen de reis vertragen, dan kan de afzender zijn rechten niet uitoefenen. De belangen van de andere ladingbelanghebbenden en van de vervoerder wegen hier zwaarder dan de commerciële wens van één afzender.

Wanneer het recht vervalt

De bevoegdheden doven uit naarmate de geadresseerde op de losplek zaken ter lossing aanneemt, of van de vervoerder schadevergoeding verlangt omdat die niet aflevert. Vanaf dat moment heeft de geadresseerde zelf een positie ingenomen en kan de afzender niet meer over de lading beschikken. Wordt er op grond van dit artikel eerder afgeleverd, dan gelden die zaken als op de bestemming afgeleverd, met toepassing van de gewone afleveringsregels van deze afdeling en van de artikelen 8:955, 8:956 en 8:957 BW.

In de praktijk

Een handelaar heeft een partij verkocht, maar de koper gaat failliet terwijl het schip vaart. Zolang er geen cognossement is en de oorspronkelijke geadresseerde nog niets heeft aangenomen, kan hij de lading laten afleveren aan een andere afnemer, mits de schipper daaraan redelijkerwijs kan voldoen en de reis er niet door vertraagt. Hij betaalt dan wel de meerkosten. Wie zo'n wijziging overweegt, doet dat vroeg en schriftelijk: elke dag dichter bij de losplaats maakt het lastiger.