Boek 8 Artikel 1149 (8:1149 BW)

De aansprakelijkheid van de wegvervoerder voor dood of letsel van de reiziger is dwingend recht. Dit artikel zorgt daarvoor: het verklaart bedingen nietig waarmee die aansprakelijkheid, of de bewijslast die daarbij hoort, vooraf wordt afgezwakt.

Wat er nietig is

Het gaat om ieder beding dat is gemaakt vóór het ongeval de reiziger overkwam en dat de aansprakelijkheid uit artikel 8:1147 BW, of de daarbij horende bewijslast, vermindert op een andere wijze dan deze afdeling zelf toestaat. Nietig betekent dat het beding geen werking heeft: niemand hoeft het eerst te laten vernietigen of zich erop te beroepen.

Ook de bewijslast is beschermd

De bepaling noemt uitdrukkelijk niet alleen de aansprakelijkheid maar ook de bewijslast. Dat is wezenlijk, want de bescherming van de reiziger zit juist in de verdeling van het bewijs. Een beding dat hem zou verplichten een fout van de vervoerder aan te tonen, holt de regeling even effectief uit als een beding dat de aansprakelijkheid rechtstreeks uitsluit. Beide treft dezelfde sanctie.

De grens: vóór het ongeval

De nietigheid geldt voor bedingen van vóór het ongeval. Daarna staat het partijen vrij afspraken te maken over de afwikkeling van de concrete schade, bijvoorbeeld in een schikking. Op dat moment weet de reiziger wat er is gebeurd en wat hij prijsgeeft; daarvoor weet hij dat niet en zou hij tekenen voor iets wat hij niet kan overzien.

Verminderingen waarin de afdeling zelf voorziet blijven wel geldig. De regeling is dus niet volstrekt onwrikbaar, maar de ruimte om af te wijken is die van de wet en niet die van de algemene voorwaarden of het vervoerbewijs.

In de praktijk

Een vervoerder zet in zijn voorwaarden dat hij niet aansprakelijk is voor letsel dat ontstaat doordat een reiziger tijdens de rit blijft staan, en dat de reiziger moet aantonen dat de chauffeur een fout maakte. Beide zinnen missen werking. De reiziger die valt kan zich gewoon op de aansprakelijkheidsbepaling beroepen. Dat wil niet zeggen dat zijn eigen gedrag bij de afwikkeling van de schade nergens meer meeweegt; het wil zeggen dat de vervoerder de regeling niet vooraf per contract naar zijn hand kan zetten. Wie als vervoerder zijn voorwaarden opstelt, doet er goed aan zulke clausules eruit te laten: zij wekken bij reizigers een verkeerde indruk en bieden hem zelf geen enkele bescherming.