Boek 8 Artikel 984 (8:984 BW)

Bij personenvervoer over binnenwateren is de aansprakelijkheid van de vervoerder op verschillende punten aan bedragen gebonden. Artikel 8:984 BW bepaalt wanneer die begrenzing niet meer werkt: als de vervoerder zelf op de zwaarste manier tekortschoot.

De twee gevallen

De vervoerder verliest zijn beroep op elke beperking van aansprakelijkheid voor zover de schade voortkomt uit zijn eigen handelen of nalaten, en dat handelen of nalaten geschiedde met het opzet die schade te veroorzaken, of roekeloos en met de wetenschap dat die schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien. Het eerste geval gaat over schade die de vervoerder wilde veroorzaken; het tweede over schade die hij niet beoogde, maar waarvan hij wist dat zij waarschijnlijk zou volgen.

Wat bewuste roekeloosheid inhoudt

Gewone onachtzaamheid valt er niet onder, ook niet als zij ernstig is. De wettekst vraagt roekeloos gedrag en daarnaast 'de wetenschap' dat de schade er waarschijnlijk uit zou voortvloeien: de vervoerder moet zich van dat waarschijnlijke gevolg bewust zijn geweest en toch hebben doorgezet. Degene die het verval van de beperking inroept, moet dat stellen en zo nodig bewijzen.

• het moet gaan om eigen handelen of nalaten van de vervoerder
• opzet of bewuste roekeloosheid moet worden aangetoond

- de doorbreking geldt voor zover de schade daaruit voortkomt

Eigen handelen

De wet spreekt van 'zijn eigen handeling of nalaten'. Daarmee staat vast dat het moet gaan om gedrag dat als gedrag van de vervoerder zelf heeft te gelden. Bij een rederij die als onderneming opereert, komt het dus aan op de vraag welke gedragingen aan de vervoerder zelf kunnen worden toegerekend; dat hangt af van de omstandigheden. Te denken valt aan het bewust blijven varen met een bekend gebrek of het negeren van herhaalde waarschuwingen.

Dwingend recht

Het tweede lid verklaart ieder afwijkend beding nietig. Een vervoerder kan dus niet in zijn voorwaarden opnemen dat hij zich ook bij opzet op de limiet mag beroepen, of dat de bewijslast op dit punt wordt verzwaard. De bepaling geldt daarmee voor alle beperkingen van aansprakelijkheid in deze afdeling, ongeacht wat partijen hebben afgesproken.

In de praktijk

Een rederij weet dat een deurvergrendeling al maanden defect is, krijgt daar meldingen over en vaart toch door. Raakt daardoor een passagier gewond, dan kan die stellen dat er bewust roekeloos is gehandeld en de limiet doorbreken. Interne meldingen, onderhoudsrapporten en eerdere incidenten zijn daarbij bepalend voor het bewijs. Een vastgelegde afhandeling van zulke signalen laat zien hoe de vervoerder erop heeft gereageerd.